بررسی آلودگی گوسفندان و بزهای کشتاری کشتارگاه تبریز به انگل‌های خونی در سال 1388

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه پاتوبیولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران.

2 گروه پاتوبیولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دانش‌آموخته دانشکده دامپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران

چکیده

رعایت بهداشت مواد غذایی تأثیر بسیار مهم و مستقیمی در روی سلامت و بهداشت انسان دارد و گوشت نشخوار کنندگان کوچک مانند بز و گوسفند از موارد مهم رژیم غذایی و پروتئین مصرفی انسان به‌شمار می‌روند که بررسی کیفیت و ارزیابی بهداشتی آنها یکی از مهم‌ترین مسایل بهداشت مواد غذائی می‌باشد. در این بررسی جهت آشکار شدن وضعیت قبل از کشتار گوسفندان و بزهای کشتارشده در کشتارگاه تبریز که به مصرف غذائی انسان می‌رسند از 200 رأس گوسفند مورد آزمایش 37 مورد (5/18 درصد) واجد آلودگی بودند که در بین آنها 9 مورد
(5/4 درصد) به­وسیله بابزیااوویس و 6 مورد (3 درصد) هم به­وسیله بابزیااوویس و هم بابزیاموتازی آلوده بودند. ضمناً 11 مورد (5/5 درصد) به تیلریا اوویس و 1 مورد (5/0 درصد) به آناپلاسمااوویس آلوده بودند. از 200 رأس بز مورد آزمایش 34 مورد (17 درصد) واجد آلودگی به انواع انگل‌های خونی بودند که از این میان 28 مورد (14 درصد) به بابزیااوویس و 6 مورد (3 درصد) هم به بابزیااوویس و هم بابزیاموتازی آلوده بودند. از تعداد 200 رأس گوسفند مورد آزمایش و 200 رأس بز مورد آزمایش در فصول مختلف سال، بالاترین آلودگی در فصل تابستان مشاهده گردید. در رابطه با گوسفندان و بزهای مورد بررسی اختلاف معنی‌داری در شیوع آلودگی مابین جنس‌های نر و ماده مشاهده نگردید. در این بررسی با توجه به آلودگی بالای انگل‌های خونی در گوسفندان و بزهای کشتاری کشتارگاه تبریز لزوم انجام بازرسی‌های قبل از  کشتار به‌صورت جدی‌تر و همچنین استفاده از آزمایش‌های خونی و سرولوژیکی تشخیصی مشخص گردید. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Infestation rate of heamoparasite in Slaughtered sheep and goats of Tabriz abattoir (2009)

نویسندگان [English]

  • H Hashemzadeh Farhang 1
  • P Shahbazi 2
  • F Fard Manafi Rad 3
1 Pathobiology Department, Veterinary Medicine Faculty, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 - Pathobiology Department, Veterinary Medicine Faculty, Tabriz University, Tabriz, Iran.
3 Graduated of Veterinary Medicine Faculty, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

This study is done on 200 sheep and 200 goats before slaughtering in Tabriz industrial abattoir. In the middle month of each season, blood samples were achieved from jugular vein, of 50 sheep and 50 goats. Blood samples were stained with Gimsa staining method. The stained slides were assayed with light microscope 100. According to the results obtained from 200 sheep samples, we observed 37 cases (18.5%) were infected with different blood parasites. Among these samples, 9 cases (9.5%) were infected with babesia ovis, 6 cases (3%) with both babesia ovis and babesia motasi, 11 cases (5.5%) were infected with theileria ovis and 1 case (0.5%) infected with anaplasma ovis. From 200 goats surveyed, we observed 34 cases (17%) were infected with different blood parasites. Among them 28 cases (14%) were infected with babesia ovis, 6 cases (3%) were infections with both babesia ovis and babesia motasi. According to the results obtained, from point of view of blood parasites, in sheep and goats slaughtered in Tabriz industrial abattoir, we observes that the highest rate of infection belongs to babesia ovis and the lowest rate to anaplasma ovis. From seasonal point of view, summer showed the highest rate of infection and winter showed the lowest rate. The infection rate between male and females or between sheep and goats showed no significant differences (P> 0.05).
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Heamoparasites
  • Sheep
  • Goat
  • Tabriz slaughterhouse

بررسی آلودگی گوسفندان و بزهای کشتاری کشتارگاه تبریز به انگل‌های خونی در سال 1388

 

حسین هاشم‌زاده‌فرهنگ*1،  پریسا شهبازی2،  فرهاد فردمنافی‌راد3

 

1- گروه پاتوبیولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز،  تبریز، ایران.

2- گروه پاتوبیولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3- دانش‌آموخته دانشکده دامپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران

*نویسنده مسئول مکاتبات:hh_farhang@yahoo.com

(دریافت مقاله: 18/10/89     پذیرش نهایی: 6/11/ 89)

 

چکیده

رعایت بهداشت مواد غذایی تأثیر بسیار مهم و مستقیمی در روی سلامت و بهداشت انسان دارد و گوشت نشخوار کنندگان کوچک مانند بز و گوسفند از موارد مهم رژیم غذایی و پروتئین مصرفی انسان به‌شمار می‌روند که بررسی کیفیت و ارزیابی بهداشتی آنها یکی از مهم‌ترین مسایل بهداشت مواد غذائی می‌باشد. در این بررسی جهت آشکار شدن وضعیت قبل از کشتار گوسفندان و بزهای کشتارشده در کشتارگاه تبریز که به مصرف غذائی انسان می‌رسند از 200 رأس گوسفند مورد آزمایش 37 مورد (5/18 درصد) واجد آلودگی بودند که در بین آنها 9 مورد
(5/4 درصد) به­وسیله بابزیااوویس و 6 مورد (3 درصد) هم به­وسیله بابزیااوویس و هم بابزیاموتازی آلوده بودند. ضمناً 11 مورد (5/5 درصد) به تیلریا اوویس و 1 مورد (5/0 درصد) به آناپلاسمااوویس آلوده بودند. از 200 رأس بز مورد آزمایش 34 مورد (17 درصد) واجد آلودگی به انواع انگل‌های خونی بودند که از این میان 28 مورد (14 درصد) به بابزیااوویس و 6 مورد (3 درصد) هم به بابزیااوویس و هم بابزیاموتازی آلوده بودند. از تعداد 200 رأس گوسفند مورد آزمایش و 200 رأس بز مورد آزمایش در فصول مختلف سال، بالاترین آلودگی در فصل تابستان مشاهده گردید. در رابطه با گوسفندان و بزهای مورد بررسی اختلاف معنی‌داری در شیوع آلودگی مابین جنس‌های نر و ماده مشاهده نگردید. در این بررسی با توجه به آلودگی بالای انگل‌های خونی در گوسفندان و بزهای کشتاری کشتارگاه تبریز لزوم انجام بازرسی‌های قبل از  کشتار به‌صورت جدی‌تر و همچنین استفاده از آزمایش‌های خونی و سرولوژیکی تشخیصی مشخص گردید.

 

واژه‌های کلیدی: انگل‌های خونی، گوسفند، بز، کشتارگاه تبریز

 


مقدمه

بیماری‌های بابزیوز، تیلریوز و آناپلاسموز در ایران وقوع و شیوع گسترده‌ای داشته و از بیماری‌های خطرناک و مهم تک‌یاخته‌ای خونی در گوسفندان و بزها می‌باشند که سالیانه در فصول بهار و تابستان بیماری شدید و کشنده‌ا‌ی را با علایم تب، زردی، کم‌خونی و لاغری ایجاد می‌کنند. ناقلین این بیماری‌ها کنه‌ها می‌باشند. گسترش این تک‌یاخته‌ها در سطح جهان وسیع بوده و در کشور ما نیز در اکثر مناطق وجود دارد. در ایران قشر زیادی به دامپروری اشتغال دارند، نگهداری و پرورش گوسفند و بز یک عامل زیربنایی در معیشت آنها محسوب می‌شود و بخش عمده‌ای از مایحتاج غذایی و پروتئینی مردم کشور از طریق مصرف گوشت گوسفند و بز تأمین می‌شود. لذا این موضوع از لحاظ اقتصادی دارای اهمیت ویژه‌ای است (HashemzadehFarhang, 2006).
در کشور ما خسارات اقتصادی و تلفات ناشی از این بیماری‌ها زیاد است. ولی مطالعات کافی در رابطه با این بیماری‌ها انجام نگرفته است و در مروری بر مطالعات مشابهی که در این زمینه انجام گرفته است بیشتر بررسی‌های انجام‌شده در رابطه با گوسفند بوده است (Razmii et al., 2006). هدف این بررسی مشخص نمودن میزان آلودگی و جنبه­های اپیدمیولوژیکی و بهداشتی انگل های خونی در بین گوسفندان و بزهای کشتاری در کشتارگاه تبریز در سال 1388 می­باشد.

 

مواد و روش‌ها

جهت نمونه­گیری طی فصول مختلف سال و در ماه‌های میانی هر فصل (ماه‌های اردیبهشت، مرداد، آبان و بهمن) به کشتارگاه مراجعه و از 50 رأس بز و 50 رأس گوسفند که در خط کشتار بودند قبل از انجام کشتار نمونه‌های خونی از عروق انتهایی اخذ گردید. ابتدا موهای سطح پشتی گوش تراشیده‌ شده و پس از آشکار شدن رگ‌های سطحی و ضدعفونی با پنبه الکل با استفاده از سر سوزن 18 خون‌گیری و گسترش‌های خونی تهیه می‌گردید. گسترش‌های تهیه‌شده پس از انتقال به آزمایشگاه با استفاده از متانل تثبیت و سپس در جارهای شیشه‌ای شیاردار، گسترش‌های تهیه‌شده به‌مدت 30 دقیقه در رنگ کیمسا قرار داده شده و بعد از رنگ‌آمیزی و شست‌ و شوی لام‌ها با آب مقطر از نظر آلودگی به انواع انگل‌های خونی مورد بررسی میکرسکوپیکی قرار می‌گرفتند طی این بررسی در مجموع 400 نمونه گسترش خونی تهیه، رنگ‌آمیزی و بررسی گردید.

 

یافته‌ها

نتایج مربوط به‌میزان آلودگی به انگل‌ها در گوسفندان و بزهای تحت مطالعه در جدول 1 نشان داده شده است. بر اساس نتایج کلی از 200 رأس گوسفند مورد مطالعه 37 راس ( 5/18 درصد) واجد آلودگی و از 200 رأس بز مورد مطالعه 34 راس (17 درصد) واجد آلودگی به انواع انگل‌های خونی بودند
(جدول 1).

نتایج مربوط به میزان آلودگی گوسفندان و بزها در فصول مختلف سال به‌ترتیب در جداول 2 و 3 نشان داده شده است. از تعداد 200 رأس گوسفند و 200 رأس بز مورد آزمایش در فصول مختلف سال، بالاترین آلودگی در فصل تابستان مشاهده گردید (جدول 2 و 3). فراوانی و درصد گونه انگل های  مشاهده شده در گوسفندان وبزها به ترتیب در جداول 4 و5 آورده شده است.

در رابطه با بزهای مورد آزمایش در بررسی انجام‌یافته از 200 رأس بز مورد بررسی 34 مورد آلوده به انگل‌های خونی بودند که گونه انگل‌های مشاهده‌شده در جدول شماره 5 ذکر گردیده است و نتایج مربوط به میزان شیوع اختصاصی آلودگی به تفکیک جنسیت بزها و گوسفندان در جداول
6 و7 نشان داده شده است.

در رابطه با بزهای مورد بررسی نیز از 200 رأس بز مورد آزمایش 100 رأس مربوط به جنس نر و 100 رأس مربوط به جنس ماده بودند و اختلاف معنی‌داری در شیوع آلودگی مابین جنس‌های نر و ماده مشاهده نگردید (جدول شماره 6).

در رابطه با گوسفندان مورد بررسی نیز  از 200 رأس گوسفند مورد آزمایش 100 رأس مربوط به جنس نر و 100 رأس مربوط به جنس ماده بودند و اختلاف معنی‌داری در شیوع آلودگی ما بین جنس‌های نر و ماده مشاهده نگردید ( جدول شماره 7).

 

 

جدول1: میزان آلودگی به انواع انگل‌های خونی در گوسفندان و بزهای مورد آزمایش

نوع حیوان

تعداد

تعداد موارد مثبت

درصد

گوسفند

200

37

5/18

بز

200

34

17

 

جدول2: میزان آلودگی گوسفندان مورد آزمایش در فصول مختلف سال

فصل

تعداد

تعداد موارد مثبت

درصد

بهار

50

11

22

تابستان

50

16

32

پاییز

50

7

14

زمستان

50

3

6

 

جدول 3:  میزان آلودگی انگلی در بزهای مورد آزمایش در فصول مختلف سال

فصل

تعداد

تعداد موارد مثبت

درصد

بهار

50

8

16%

تابستان

50

20

40%

پاییز

50

5

10%

زمستان

50

1

2%

 

جدول 4: گونه­های‌ انگلی مشاهده شده در گوسفندان مورد آزمایش

گونه‌ انگل‌

تعداد گوسفندان آلوده

درصد

بابزیا اوویس

19

5/9

بابزیا اوویس و بابزیا موتازی

6

3

تیلریا اوویس

11

5/5

آناپلاسما اوویس

1

5/0

 

جدول 5: گونه‌انگل‌های خونی مشاهده‌شده در بزهای مورد آزمایش

 گونه انگل

تعداد بزهای آلوده

درصد

بابزیا اوویس

28

14

بابزیااویس و بابزیا موتازی

6

3

 

جدول 6: درصد آلودگی انگلی در بین جنس‌های نر و ماده بزها

جنسیت

تعداد

تعداد موارد مثبت

درصد

نر

100

16

16

ماده

100

18

18

 

جدول7: درصد آلودگی انگلی در بین جنس‌های نر و ماده گوسفندان

جنسیت

تعداد گوسفندان

تعداد موارد مثبت

درصد

گوسفندان نر

100

18

18

بز ماده

100

19

19

 

 


بحث و نتیجه‌گیری

یکی از معضلات کشتارگاه های دام مواجه شدن با حیوان‌های تب‌دار و با لاشه­های زرد بعد از کشتار است که بعضاً باعث حذف لاشه و خسارات اقتصادی زیادی می‌شود و در مواردی نیز به‌علت آنکه بیماری در اوایل آلودگی می‌باشد عوارض آن به‌صورت ظاهری در
لاشه بروز نکرده و لاشه مورد مصرف قرار می‌گیرد (HashemzadehFarhang, 2006). طبق نتایج، در این بررسی از تعداد 200 رأس گوسفند کشتارشده کشتارگاه تبریز 37 مورد (5/18 درصد) واجد آلودگی به  انواع انگل‌های خونی بودند و به‌علت پایین بودن میزان آلودگی غالباً فاقد علایم بالینی بودند. با در نظر گرفتن میزان آلودگی در فصول مختلف سال از 50 رأس گوسفند مورد بررسی در هر فصل بالاترین آلودگی با 32 درصد در فصل تابستان مشاهده شد و در فصل‌های بهار، پاییز، زمستان به‌ترتیب 22 درصد، 14 درصد و 6 درصد آلودگی به انواع انگل‌های خونی مشاهده گردید. کمترین آلودگی در فصل زمستان مشخص گردید و علت آلودگی بالای گوسفندان در فصل تابستان می‌تواند به‌علت حضور زیاد کنه‌های ناقل انگل‌های خونی در این فصل باشد و همچنین علت پایین بودن آلودگی در فصل زمستان نیز می‌تواند مربوط به کم شدن حضور کنه‌‌های ناقل انگل‌های خونی در این فصل مـربـوط باشـد (Blood  et al., 1989;  Levine, 1985; Mellhorn, 1988;  Soulsby, 1989). در رابطه با بزهای مورد بررسی نیز از50 رأس بزهای مورد بررسی در هر فصل، فصل تابستان واجد بالاترین آلودگی با 40 درصد و در فصل‌های بهار، پاییز و زمستان به‌ترتیب میزان آلودگی 16 درصد، 10 درصد و 2 درصد مشاهده گردید و مانند آلودگی بالای گوسفندان در فصل تابستان آلودگی بالای بزها در فصل تابستان نیز مربوط به افزایش جمعیت‌ کنه‌های ناقل انگل‌های خونی در این فصل بوده و در زمستان هم علت پایین بودن آلودگی می­تواند به کاهش جمعیت کنه‌های ناقل انگل‌های خونی در این فصل  مربوط ‌باشد.

در بررسی حاضر اختلاف معنی‌داری میان شیوع آلودگی در جنس‌های نر و ماده مشاهده نگردید که در مطابق با بررسی سایر محققین می­باشد. در بررسی رزمی و همکاران (2003) در مشهد، شیوع آلودگی به انگل‌های خونی میان جنس‌های نر و ماده گوسفند اختلاف معنی‌دار گزارش نشده است. همچنین در مطالعه‌ دیگری که در سال 1383 در استان خوزستان توسط هاشم‌زاده و همکاران انجام گرفته است نسبت آلودگی مابین جنس‌های نر و ماده اختلاف معنی‌دار گزارش نشده است. این یافته­ها با نتایج به‌دست‌آمده از این مطالعه هم‌خوانی دارد. در یک
بررسی که توسط رزمی و همکاران در سال 2003 در
مشهد انجام‌ گرفت شیوع عفونت تیلریایی بین گروه‌های مختلف سنی و همچنین مابین جنس‌های نر و ماده گوسفندان از نظر آماری اختلاف معنی‌داری نداشت، که این نتایج نیز با نتایج به‌دست‌آمده از این مطالعه هم‌خوانی دارد
(Razmi, 2006). در مطالعه مشابه دیگری که در سال 1380 در کشتارگاه تبریز توسط مهدوی انجام گرفت
از 300 رأس گوسفند مورد آزمایش 48 نمونه آلوده
به انگل‌های خونی بودند که با نتایج حاصله از این
مطالعه انجام یافته در شهرستان تبریز هم‌خوانی دارد (Mahdavi, 2001). در بررسی رزمی و همکاران در سال 2003 شیوع عفونت  بابزیا اوویس و بابزیا موتازی در گوسفندان و بزها به‌ترتیب 5/23 درصد و 5/0 درصد در گوسفند و 14 درصد و 5/0 درصد در بز گزارش شده است که این یافته‌ها نیز با نتایج به‌دست‌آمده از این مطالعه هم‌خوانی دارد (Mahdavi, 2001). Altay و همکاران در سال 2005 آلودگی به انگل تیلریا اویس در گوسفندان را 35/19 درصد گزارش نموده است (Altay et al., 2005) و در بررسی Durrani و همکاران بر روی 200 رأس گوسفند، میزان آلودگی به تیلریا 22 درصد ذکر شده است (Durrani et al., 2011). Aktas و همکاران میزان آلودگی گوسفندان به انگل تیلریا  را 5/15 درصد گزارش نمودند.  (Aktas et al., 2005)

بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از این بررسی، پیشنهاد می‌گردد بازرسی قبل از کشتار در مورد دام­های کشتاری اجرا
شود و در مورد دام­های مشکوک به آلودگی انگل­های خونی، از آزمایشات سرولوژیکی استفاده شود. بازرسی‌های قبل کشتار موجب می­شود دام‌های بیمار ذبح‌نشده 
و بعد از طی دوره‌های درمانی و بهبودی مجدداً به کشتارگاه فرستاده شوند تا به این وسیله هم از اتلاف منابع پروتئینی اجتناب شود و هم کیفیت بهداشتی لاشه‌های کشتاری حفظ شود.

 

 

 

 

منابع

Ÿ Durrani, A.Z., Younus, M., Kamal, N. and Shakoori. A.R. (2011). Prevalence of Ovine Theileria  
 Species in District Lahore, Pakistan. Pakistan J. Zool, 43,57-60.

Ÿ Aktas, M., Altay, K. and Dumanli, N. (2005). Survey of Theileria parasites of sheep in eastern Turkey using polymerase chain reaction. Small Rumin. Res, 60: 289–293.

Ÿ Altay, K., Dumanli, N., Holman, P.J. and Aktas, M. (2005). Detection of Theileria ovis infected sheep by nested PCR. Vet. Parasitol, 127: 99–104.

Ÿ Blood, D.C. and Handerson, J.A. (1989). Veteriney Medicine 7 edition. Bailiere Tindall. London, pp: 202-301.

Ÿ Hashemzadehfarhang, H. (2006). Planning the ELISA kit for B. ovis and seroepidmiological survey of its in Khuzestan province. Ph.D. thesis. Veterrinary faculty of shahid chamran university. [In Farsi] 

Ÿ Kaufman, J. (1995). Parasitic infections of domestic animals. Brikhar Boston, 1st edition.

Ÿ Levine, N.D. (1985). Veterinary protozoology, first edition, Iowa st university press, Ames, pp:308-311.

Ÿ Mellhorn, H. (1988). Parasitology in focus, facts and trends, springer verlag Berline, Heidelberg, pp: 304-400.

Ÿ Mahdavi, S. (2001). Survey on prevalence of blood parasites of sheep in Tabriz abattoir at 2001. DVM thesis 626. Tabriz branch Islamic Azad University. [In Farsi]

Ÿ Razmi, G.R., Dastjerdi, K., Hossieni, H., Naghibi, A., Barati, F. and Aslani, M.R. (2006). An epidemiological study on anaplasma infection in cattle, sheep, and goats in Mashhad Suburb, Khorasan Province, Iran. Annals of the New YorkAcademy of Sciences, 1078:479-81.

Ÿ Razmi, GR., Eshrati, H. and Rashtibaf, M. (2006). Prevalence of Theileria spp. infection in sheep in South Khorasan province, Iran.Veterinary Parasitology, 140:239-43.

Ÿ Soulsby, E.J.L. (1986). Helminths, arthropods and protozoa of domesticated animals, 7th Edition, Baillier Tindall. London, 718.

Durrani, A.Z., Younus, M., Kamal, N. and Shakoori. A.R. (2011). Prevalence of Ovine Theileria  
 Species in District Lahore, Pakistan. Pakistan J. Zool, 43,57-60.

Ÿ Aktas, M., Altay, K. and Dumanli, N. (2005). Survey of Theileria parasites of sheep in eastern Turkey using polymerase chain reaction. Small Rumin. Res, 60: 289–293.

Ÿ Altay, K., Dumanli, N., Holman, P.J. and Aktas, M. (2005). Detection of Theileria ovis infected sheep by nested PCR. Vet. Parasitol, 127: 99–104.

Ÿ Blood, D.C. and Handerson, J.A. (1989). Veteriney Medicine 7 edition. Bailiere Tindall. London, pp: 202-301.

Ÿ Hashemzadehfarhang, H. (2006). Planning the ELISA kit for B. ovis and seroepidmiological survey of its in Khuzestan province. Ph.D. thesis. Veterrinary faculty of shahid chamran university. [In Farsi] 

Ÿ Kaufman, J. (1995). Parasitic infections of domestic animals. Brikhar Boston, 1st edition.

Ÿ Levine, N.D. (1985). Veterinary protozoology, first edition, Iowa st university press, Ames, pp:308-311.

Ÿ Mellhorn, H. (1988). Parasitology in focus, facts and trends, springer verlag Berline, Heidelberg, pp: 304-400.

Ÿ Mahdavi, S. (2001). Survey on prevalence of blood parasites of sheep in Tabriz abattoir at 2001. DVM thesis 626. Tabriz branch Islamic Azad University. [In Farsi]

Ÿ Razmi, G.R., Dastjerdi, K., Hossieni, H., Naghibi, A., Barati, F. and Aslani, M.R. (2006). An epidemiological study on anaplasma infection in cattle, sheep, and goats in Mashhad Suburb, Khorasan Province, Iran. Annals of the New YorkAcademy of Sciences, 1078:479-81.

Ÿ Razmi, GR., Eshrati, H. and Rashtibaf, M. (2006). Prevalence of Theileria spp. infection in sheep in South Khorasan province, Iran.Veterinary Parasitology, 140:239-43.

Ÿ Soulsby, E.J.L. (1986). Helminths, arthropods and protozoa of domesticated animals, 7th Edition, Baillier Tindall. London, 718.