اثر ضد میکروبی عصاره آبی گلبرگ زعفران بر برخی از باکتری‌های بیماری‌زای غذایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشکده علوم تخصصی دامپزشکی، گروه بهداشت مواد غذایی، دانشجوی دکتری تخصصی بهداشت مواد غذایی، تهران، ایران.

چکیده

   با توجه به نگرانی‌های عمومی در خصوص عوارض نگه­دارنده‌های شیمیایی، تمایل به مصرف محصولات فاقد مواد نگه­دارنده و یا داری نگه­دارنده­های طبیعی افزایش یافته است. در این مطالعه اثر ضد باکتریایی عصاره آبی گلبرگ زعفران در محیط آزمایشگاهی و با بکارگیری روش دیسک انتشاری بر باکتری­های استافیلوکوکوس اورئوس، سالمونلا تیفی­موریوم، اشریشیا کولای O157:H7، لیستریا مونوسیتوژنز و باسیلوس سرئوس که از مهمترین باکتری‌های ایجادکننده مسمومیت و عفونت غذایی هستند، مورد بررسی قرار گرفت. همچنین حداقل غلظت بازدارنده MIC)) عصاره‌ گلبرگ زعفران به روی 4 باکتری مورد مطالعه به روش رقت­سازی در محیط کشت جامد و محیط کشت مایع مورد مطالعه قرار گرفت. در بین باکتری­های مورد مطالعه سالمونلا تیفی­موریوم حساس­ترین باکتری و استافیلوکوکوس اورئوس و اشریشیا کولایO157:H7به عنوان مقاوم­ترین باکتری شناسایی گردید. به علاوه بر اساس نتایج حاصله میزان MIC عصاره آبی گلبرگ زعفران در روش میکرودایلوشن برای تمام باکتری­های فوق 40 میلی­گرم در میلی­لیتر محاسبه گردید. مطالعه حاضر نشان داد، عصاره‌ آبی گلبرگ زعفران را می‌توان به عنوان نگه­دارنده طبیعی بر ضد باکتری­های فوق استفاده نمود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Antimicrobial Effect of aqueous extract of saffron petals on some of food-borne bacterial pathogen

نویسندگان [English]

  • L Azami
  • A Babapour
  • M Garechahi
Ph.D Student of Food Hygiene, Department of Food Hygiene and Quality control, Faculty of Specialty Veterinary Medicine, Science and Research Branch, Islamic Azad university, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Ever-increasing public debates over the adverse effects that may result from exposure to the chemical preservatives have enhanced the interests for the consuming of preservative-free foods or at least the product containing natural preservatives. In this laboratory experiment, the antimicrobial effect of aqueous extracts of Saffron petals against Salmonella typhimurium, Listeria monocytogenes, Escherichia coli O157:H7, Bacillus cereus and Staphylococcus aureus were investigated using the disk diffusion method. Moreover, the Minimum Inhibitory Concentration (MIC) of the extract was assessed by agar dilution and broth microdilution method. According to the results, S. typhimurium was found asthe most sensitive, while, S. aureus and E. coli O157:H7asthe most resistant species. MICs of the extract by microdilution method were estimated at 40 mg/ml for all of the 4 bacterial species. The results also revealed that the extract of Saffron petals could be used as a natural preservative against the aforementioned bacteria.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Saffron aqueous extract
  • Food-borne bacterial pathogens
  • Minimum Inhibitor concentration (MIC)

اثر ضد میکروبی عصاره آبی گلبرگ زعفران بر برخی از باکتری­های بیماری­زای غذایی

                                                                                                               

لیلا اعظمی1، علیرضاباباپور1*، میثم قره چاهی1

 

1- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشکده علوم تخصصی دامپزشکی، گروه بهداشت مواد غذایی، دانشجوی دکتری تخصصی بهداشت مواد غذایی، تهران، ایران.

*نویسنده مسئول مکاتبات: alireza.babapour@live.com

 (دریافت مقاله: 3/3/91  پذیرش نهایی: 24/8/91)

 

چکیده   

   با توجه به نگرانی‌های عمومی در خصوص عوارض نگه­دارنده‌های شیمیایی، تمایل به مصرف محصولات فاقد مواد نگه­دارنده و یا داری نگه­دارنده­های طبیعی افزایش یافته است. در این مطالعه اثر ضد باکتریایی عصاره آبی گلبرگ زعفران در محیط آزمایشگاهی و با بکارگیری روش دیسک انتشاری بر باکتری­های استافیلوکوکوس اورئوس، سالمونلا تیفی­موریوم، اشریشیا کولای O157:H7، لیستریا مونوسیتوژنز و باسیلوس سرئوس که از مهمترین باکتری‌های ایجادکننده مسمومیت و عفونت غذایی هستند، مورد بررسی قرار گرفت. همچنین حداقل غلظت بازدارنده MIC)) عصاره‌ گلبرگ زعفران به روی 4 باکتری مورد مطالعه به روش رقت­سازی در محیط کشت جامد و محیط کشت مایع مورد مطالعه قرار گرفت. در بین باکتری­های مورد مطالعه سالمونلا تیفی­موریوم حساس­ترین باکتری و استافیلوکوکوس اورئوس و اشریشیا کولایO157:H7به عنوان مقاوم­ترین باکتری شناسایی گردید. به علاوه بر اساس نتایج حاصله میزان MIC عصاره آبی گلبرگ زعفران در روش میکرودایلوشن برای تمام باکتری­های فوق 40 میلی­گرم در میلی­لیتر محاسبه گردید. مطالعه حاضر نشان داد، عصاره‌ آبی گلبرگ زعفران را می‌توان به عنوان نگه­دارنده طبیعی بر ضد باکتری­های فوق استفاده نمود.

 

واژه­های کلیدی: عصاره آبی زعفران، باکتری­های بیماری­زای غذایی، حداقل غلظت ممانعت­کننده

 

 


مقدمه

   بیماری‌های حاصل از مصرف غذاهای آلوده به باکتری‌های بیماری­زا از اهمیت فراوانی در بهداشت عمومی برخوردار بوده و سالانه خسارات مالی وجانی فراوانی را به جوامع تحمیل می‌نماید.(Sharon, 2001) در سال 1999 مرکز کنترل و پیش‌گیری بیماری‌ها اعلام کرد که سالانه 76 میلیون نفر در ایالات متحده براثر میکروب­های بیماری­زا با منشأ مواد غذایی بیمار می‌شوند (Oussalah et al., 2007). چنین بیماری‌هایی سالانه منجر به225000 مورد بستری در بیمارستان و 5000 مورد مرگ می­گردند (et al., 2007 Oussalah). مطابق ارزیابی دپارتمان کشاورزی ایالات متحده USDA)) هزینه‌های پزشکی و زیان­های اقتصادی ناشی از دورریزی مواد غذایی ایجادکننده بیماری‌ غذایی در محدوده 5/6 تا 9/34 بیلیون دلار در هرسال است (Vahidi et al., 2002). کنترل رشد باکتری­های
 بیماری­زا در مواد غذایی از نظر قوانین استاندارد کیفی مواد غذایی و همچنین از نظر بهداشت و سلامت عمومی حائز اهمیت فراوان است. یکی از راه­های کنترل رشد باکتری­های بیماری­زای مواد غذایی استفاده از نگه­دارنده‌ها و ترکیبات ضد میکروبی می‌باشد (Erturk O., 2006). افزودن مواد شیمیایی به منظور نگه­داری مواد غذایی معمولاً بر مبنای جلوگیری از رشد میکروبی و یا کشتن و از بین بردن گروه‌هایی از
میکروارگانیسم­های مضر می‌باشد. با توجه به نگرانی‌های عمومی در خصوص عوارض نگه­دارنده‌های شیمیایی تمایل به مصرف محصولاتی است که فاقد نگه­دارنده بوده و یا از نگه­دارنده طبیعی استفاده شده است. به همین دلیل در سال‌های اخیر مطالعات زیادی پیرامون نگه­دارنده‌های طبیعی صورت گرفته است. عصاره­ها و اسانس­های گیاهی و اجزای تشکیل­دهنده آنها دارای اثرات شناخته شده ضد باکتریایی می­باشند (Canillac and Mourey, 2001). از جمله این نگه­دارنده‌ها اسانس­ها و عصاره‌های گیاهی مانند زعفران است. زعفران گیاهی کوچک و چندساله از خانواده زنبق که کلاله­ی خشک شده­ گل این گیاه به عنوان زعفران در صنایع غذایی (به عنوان ادویه معطر و برای رنگین کردن غذا) و دارویی مورد استفاده قرار می­گیرد. هدف نهایی استفاده از عصاره‌های طبیعی و گیاهی جهت افزایش عمر
نگه­داری مواد غذایی و ممانعت از رشد باکتری­های بیماری­زای غذایی، است و در صورت داشتن چنین اثری به راحتی می­توان از این ماده در صنایع غذایی استفاده نمود تا علاوه بر برآورده کردن خواست مصرف­کنندگان برای نگه­دارنده­های طبیعی و افزایش عمر نگه­داری مواد غذایی و بالا بردن سطح ایمنی مواد غذایی از هدر رفتن یک فرآورده فرعی جلوگیری نمود. مطالعات مختلفی در ارتباط با اثر اسانس­ها و عصاره‌های گیاهی مختلف بر روی پاتوژن­های مهم غذایی در محیط کشت و غذا انجام شده است ولی تاکنون مطالعه­ای روی اثرات ضدمیکروبی گلبرگ زعفران صورت نگرفته است. لذا هدف از مطالعه حاضر بررسی اثر عصاره‌ گلبرگ زعفران بر روی مهمترین باکتری‌های بیماری­زای مواد غذایی استافیلوکوکوس ­اورئوس (Staphylococcus aureusاشریشیاکولای ((Escherichia coli O157:H7، سالمونلا تیفی موریوم (Salmonella typhimuriumلیستریامونوسیتوژنز (Listeria monocytogene) و باسیلوس سرئوس (Bacillus cereus) می‌باشد.

 

مواد و روش­ها

باکتری­های مورد مطالعه

   شامل باکتری­های Escherichia coli O157:H7، Salmonella typhimuriumphage type 2 ،StaphylococcusATCC 6538aureus، 19118ATCC Listeriamonocytogenes  وBacillus cereus 11778ATCC می‌باشد (متعقل به شرکت  Chr-Hansen کشور دانمارک) این باکتری­ ها در محیط آبگوشت BHI  دردمای 37 درجه سلسیوس به مدت 18-16ساعت حداقل دو بار متوالی کشت داده شده و سپس از کشت دوم به نسبت 5 به 1 با گلیسیرین استریل مخلوط و در حجم­های 500 میکرولیتری در میکروتیوب­های اپندرف در 20-  درجه سلسیوس نگه­داری شد (Vahidi et al., 2002).

استخراج عصاره­های آبی

   گلبرگ زعفران مورد مطالعه از مزرعه­ای واقع در شهرستان قائن جمع آوری و خشک گردید. جهت تهیه عصاره­های آبی،50 گرم از گلبرگ خشک شده با 450 میلی لیتر آب مقطر با استفاده از هم­زن به مدت 24 ساعت عصاره­گیری شد. عصاره استخراج شده با دستگاه روتاری اواپوراتور تغلیظ و در فور 40 درجه سلسیوس خشک گردید. سپس عصاره­ها جهت خشک شدن نهایی لیوفلیزه شد. برای لیوفلیزه کردن عصاره­ها از دستگاه لیوفلیزه (شرکت آرمیتا طب نوین، ایران) موجود در دانشکده داروسازی دانشگاه تهران استفاده شد. عصاره خشک شده تا زمان مصرف در شیشه­های رنگی و در یخچال نگه­داری شد (Takdani, 2001).

آماده­سازی کشت­های باکتریایی

   ابتدا کشت­های نگه­داری شده در20- درجه سلسیوس  به محیط آبگوشت BHI منتقل شده و 18- 16ساعت گرم­خانه­گذاری گردید. سپس از این محیط کشت Slant تهیه شد و جهت استفاده در طول آزمایش در یخچال 4 درجه سلسیوس نگه­داری شد. برای تهیه دوز تلقیح باکتری‌ها از روش سنجش جذب نوری با استفاده از اسپکتوفتومتر استفاده گردید. باکتری­ها از Slant تهیه شده به براث منتقل و به مدت 18-16 ساعت گرم­خانه­گذاری شد. از باکتری
گرم­خانه­گذاری شده برای تهیه سوسپانسیون با جذب نوری 1/0 استفاده شد. ابتدا دستگاه اسپکتوفتومتر (PG- t80 uv/wis spectometr انگلستان) در طول موج nm600 تنظیم شده و توسط لوله شاهد حاوی BHI استریل جذب نوری روی عدد صفر تنظیم شد. از باکتری گرم­خانه­گذاری شده مقدار مناسبی به کووت حاوی 4 میلی‌لیتر محیط آبگوشت  BHI  استریل اضافه و جذب نوری  قرائت گردید. این کار تا حدی ادامه داده شد تا جذب نوری این لوله به 1/0 رسید. تعداد باکتری­های این کووت به روش کشت سطحی شمارش شد. در مراحل بعدی با تهیه سوسپانسیون باکتریایی با جذب نوری 1/0 و
رقیق­سازی دوز تلقیح مورد نظر تهیه شد.

تعیین حساسیت باکتری­های مورد مطالعه در مقابل عصاره­های گلبرگ زعفران به روش دیسک انتشاری

   در این مطالعه ابتدا سوسپانسیون باکتریایی از
 باکتری­های مورد مطالعه باجذب نوری 1/0 تهیه شده و سپس با استفاده از سوآب سطح پلیت­های حاوی محیط آگار BHI با باکتری­های مورد نظر تلقیح شد. بعد از اینکه سطح پلیت خشک شد، دیسک­های کاغذی حاوی 60 میلی­گرم از عصاره مورد مطالعه به پلیت منتقل و به مدت 24 ساعت گرم­خانه­گذاری گردید. بعد از این مدت قطر هاله مهار رشد
اندازه­گیری و هر تیمار دو بار تکرار شد.

تعیین حداقل غلظت بازدارنده رشد (MIC) به روش آگاردایلوشن

   ابتدا محیط کشت آگار BHI را آماده نموده و
حجم­های 19 میلی لیتر  از آگار حاوی 10% DMSO در لوله­های یونیورسال توزیع گردید. بعد از استریل نمودن محیط کشت و سرد شدن محیط تا دمای 50 درجه 1 میلی­لیتر از عصاره­های فیلتر شده با
غلظت­های برابر صفر، 10، 20 و40 میلی­گرم در
میلی­لیتر را اضافه نموده و با استفاده از ورتکس به مدت 10 ثانیه مخلوط کرده و در پلیت­های با
غلظت­های مورد استفاده عصاره­های آبی، پخش گردید. همچنین در پلیت کنترل 20 میلی­لیتر محیط کشت حاوی 10% DMSO ریخته شد.

   بعد ازپخش کردن محیط کشت­های حاوی
رقت­های مختلف عصاره در پلت، مقدار5 میکرولیتر از
باکتری­های مورد نظر توسط سمپلر به صورت نقطه­ای تلقیح شد (به نحوی که در هر5 میکرولیتر برابر3 10 باکتری موجود باشد). سپس پلیت­ها در انکوباتور به مدت 24 ساعت و 37 درجه سلسیوس گرم­خانه­گذاری شد ((Erturk, 2006 و غلظت­های ماده مورد نظر در پلیت­هایی که بیشتر از 99% سبب ممانعت از رشد شده بود تحت عنوان  MIC برای ارگانیسم زیربط لحاظ گردید.

تعیین حداقل غلظت بازدارنده رشد (MIC) به روش براث میکرودایلوشن

   جهت تعیین MIC از روش میکرودایلوشن استفاده گردید. در این روش از پلیت­های 96 چاهکی استفاده می­شود و تعیین MIC در این روش بر پایه مشاهده چشمی کدورت می­باشد. در این مطالعه از پلیت 96 خانه با چاهک ته­گرد با حجم 300 میکرولیتر استفاده شد. غلظت­های مورد استفاده عصاره آبی گلبرگ زعفران برابر صفر، 5، 10، 20 و 40 میلی­گرم در میلی لیتر بود. برای تعیین MIC به این روش ابتدا مقدار 200 میکرولیتر در DMSO 10% حل شد و توسط فیلتر 45/0 میکرومتر استریل و سپس غلظت­های تعیین شده از آن توسط آبگوشت BHI تهیه گردید (غلظت نهایی DMSO 5% می­باشد). 200 میکرولیتر از غلظت­های مختلف عصاره آبی به هر چاهک انتقال داده شد. سپس به هر چاهک 20 میکرولیتر از سوسپانسیون باکتری اضافه شد. غلظت نهایی باکتری در هر چاهک برابر  CFU/ml104 بود (تعداد دقیق باکتری از طریق کشت سطحی و شمارش پرگنه تأیید شد). در چاهک کنترل 200 میکرولیتر محیط کشت حاوی 5% DMSO  به همراه باکتری تلقیح گردید. محتویات هر چاهک به مدت 2 دقیقه با استفاده از پلیت شیکر مخلوط گردید. پلیت­ها به مدت 24 ساعت در دمای 37 درجه سلسیوس گرم­خانه­گذاری شده و بعد از اتمام گرم­خانه­گذاری کدورت یا عدم کدورت در چاهک­ها به صورت چشمی مشاهده شد.

 

یافته­ها

تعیین حساسیت باکتری­های مورد مطالعه به عصاره آبی گلبرگ زعفران به روش دیسک انتشاری

   نتایج اثر عصاره آبی گلبرگ زعفران علیه
باکتری­های استافیلوکوکوس اورئوس، اشریشیاکولای O157:H7، سالمونلا تیفی موریوم، لسیتریا مونوسیتوژنز وباسیلوس سرئوس در روش انتشار از دیسک درجدول 1 آمده است. در مورد باکتری سالمونلا تیفی موریوم عصاره مورد مطالعه سبب مهار رشد باکتری گردیده و قطر هاله عدم رشد در خصوص عصاره آبی 21 میلی­متر اندازه­گیری گردید. در مورد باکتری باسیلوس سرئوس مهار رشد مشاهده نشد. در مورد باکتری­های استافیلوکوکوس اورئوس و اشریشیاکولای O157:H7 عصاره مورد مطالعه نتوانست رشد باکتری را مهار کند و در رابطه با باکتری لسیتریا مونوسیتوژنز هم عصاره آبی نتوانست باعث مهار رشد شود.

 

جدول 1: قطر هاله مهار رشد باکتری­های مورد مطالعه تحت اثر عصاره آبی گلبرگ  زعفران

باکتری های مورد مطالعه

قطر هاله مهار رشد (میلی متر)

Salmonella typhimurium

20

Staphylococcus aureus

-

Listeria monocytogene

-

Bacillus cereus

-

Escherichia coli O157:H7

-

 

نتایج تعیین MIC عصاره آبی گلبرگ زعفران علیه باکتری­های مورد مطالعه به روش آگاردایلوشن

   نتایج تعیین MIC عصاره آبی گلبرگ زعفران علیه باکتری­های مورد مطالعه در روش آگار دایلوشن در جدول 2 آمده است. بر اساس نتایج حاصله میزان MIC عصاره آبی در این روش برای تمامی
باکتری­های فوق برابر 40 میلی­گرم در میلی­لیتر  به دست آمد. غلظت­های پایین­تر از 40 میلی­گرم در میلی­لیتر اثری بر رشد باکتری­های مورد مطالعه نداشتند.

 

جدول 2: حداقل غلظت بازدارنده عصاره آبی گلبرگ زعفران علیه باکتری­های مورد مطالعه به روش آگار دایلوشن

باکتری­های مورد مطالعه

حداقل غلظت بازدارنده رشد (MIC)

Salmonella typhimurium

40

Staphylococcus aureus

40

Listeria monocytogene

40

Bacillus cereus

40

Escherichia coli O157:H7

40

نتایج تعیین MIC عصاره آبی گلبرگ زعفران به روش براث میکرودایلوشن

   نتایج MIC عصاره آبی گلبرگ زعفران علیه
باکتری­های مورد نظر در روش میکرودایلوشن در جدول 3 آمده است. در مورد عصاره آبی تا غلظت 20 میلی­گرم در میلی­لیتر عصاره، در تمام چاهک­های مربوط به تمام باکتری­ها کدورت حاصل از رشد باکتری قابل تشخیص بود در حالیکه در چاهک­های حاوی 40 میلی­گرم در میلی­لیتر عصاره در مورد تمام باکتری­ها هیچ کدورتی مشاهده نگردید و MIC عصاره در برابر تمام باکتری­های مورد مطالعه 40 میلی­گرم در میلی­لیتر محاسبه گردید.

 

 

جدول 3: حداقل غلظت بازدارنده (میلی­گرم در میلی­لیتر) عصاره آبی گلبرگ زعفران علیه باکتری­های مورد مطالعه به روش میکرو دایلوشن

باکتری­های مورد مطالعه

حداقل غلظت بازدارنده رشد (MIC)

Salmonella typhimurium

40

Staphylococcus aureus

40

Listeria monocytogene

40

Bacillus cereus

40

Escherichia coli O157:H7

40

 

بحث و نتیجه­گیری

   بیماری­های قابل انتقال از مواد غذایی از اهمیت فراوانی در بهداشت عمومی برخوردار بوده و سالانه خسارات مالی وجانی فراوانی را به جوامع تحمیل می­نماید (Vanne et al., 1996). در این مطالعه اثر عصاره آبی گلبرگ زعفران بر روی باکتری­های استافیلوکوکوس اورئوس، اشریشیاکولای O157:H7، سالمونلا تایفی موریوم، لسیتریا مونوسیتوژنز، باسیلوس سرئوس مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به نگرانی مصرف‌کنندگان و متولیان بهداشتی در مورد استفاده از نگه­دارنده‌های شیمیایی و مضرات آنها، در سال­های اخیر تولیدکنندگان مواد غذایی به استفاده از نگه­دارنده‌های طبیعی در مواد غذایی گرایش پیدا نموده‌اند. لذا مطالعات مختلفی در ارتباط با اثر اسانس­ها و عصاره‌های گیاهی مختلف بر روی پاتوژن­های مهم غذایی در محیط کشت و غذا انجام شده است (Arques et al., 2005; Ozkan et al., 2003; Erturk, 2006; Zhang et al., 2004; Singh et al., 2001) .در سال 2007 فعالیت ضد میکروبی عصاره­های تکریوم مونتانوم مورد بررسی قرار گرفت در این مطالعه اثرات ضد میکروبی عصاره متانولی گیاه فوق را علیه 13 گونه باکتری و 3 گونه قارچ با روش انتشار از دیسک به اثبات رسید (Vukovic et al., 2007).

  Sharifa و همکاران در سال 2008 اثر عصاره اتانولی، متانولی و آبی گیاه پلانتاگو ماجور را به روی
باکتری­های گرم منفی، گرم مثبت و مخمر آزمایش کردند. در این مطالعه نشان داده شد که عصاره متانولی این گیاه دارای اثرات ضد میکروبی علیه باکتری­های گرم مثبت نظیر استافیلوکوکوس اورئوس باMIC  برابر 100 میلی­گرم در میلی­لیتر و اشریشیا­کولای با MIC برابر120میلی گرم در میلی­لیتر است. عصاره اتانولی نیز اثرات ضد میکروبی را در 140 میلی­گرم در میلی­لیتر نشان داد. هیچ یک از عصاره­ها بر باسیلوس سوبتیلیس اثری نداشتند. عصاره آبی نیز اثر ضد میکروبی از خود نشان نداد (Sharon, 2001). Singh و همکاران در سال 2001 فعالیت ضد میکروبی عصاره متانولی گیاه اورامنتال سی آنمون را علیه باکتری­های پاتوژن غذایی نشان دادند. این مطالعه نشان داد که عصاره فوق می­تواند مانع از رشد باکتری­های بیماری­زا شود (Singh et al., 2001). فعالیت ضد میکروبی اسانس و عصاره­های میوه کف کومین تهیه شده از مناطق مختلف توسط Parlatan و همکاران در سال 2008 مورد مطالعه قرار گرفت. عصاره گیاه اثرات ضد میکروبی چشمگیری روی باکتری­های بیماری­زا داشت. در اسانس این گیاه اثر ضد میکروبی مشاهده نشد (et al., 2008 Sharifa). مطالعات دیگر Skandamis و همکاران در 2002 بر روی اثرات ضد باکتری و قارچی برخی از اسانس­ها و عصاره­های طبیعی گیاهی بر روی باکتری­های
بیماری­زا مهم غذایی در مدل­های غذایی و محیط کشت انجام شده است (Skandamis et al., 2002; Islam et al., 2008). عصاره 18 گونه گیاهی علیه 23 سویه باکتریایی در مقایسه با 11 آنتی­بیوتیک مورد بررسی قرار گرفت. عصاره­ها اثرات ضد باکتریایی چشمگیری از خود نشان دادند (et al., 2008 Parlatan). Sengul و همکاران در سال 2009 طی مطالعه ای خواص ضد میکروبی عصاره فنولیک برخی گیاهان دارویی را نشان دادند. عصاره متانولی گیاه ویکام آلبوم و آلکانا تینکتوریا خواص ضد میکروبی را علیه 9 باکتری از 32 باکتری مورد آزمایش از خود نشان داد. به علاوه عصاره اینولا آچرانا فعالیت ضد میکروبی را علیه 15 باکتری از 32 باکتری مورد آزمایش از خود نشان داد ((Sengul et al., 2009. بررسی اثر ضد میکروبی چند نوع عصاره مختلف میوه گیاه توسط Jalali (2008) انجام شد. در این مطالعه اثرات ضد میکروبی یکی از اعضای خانواده چتریان گیاه سگ دندان خاردار بررسی گردید. در این مطالعه عصاره­های هیدروالکلی، هگزانی، کلروفرمی و متانولی گیاه تهیه گردید و اثرات ضد میکروبی عصاره­ها مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس آزمایشات فوق
عصاره­های مورد استفاده بر روی باسیلوسسوبتیلیس، آسپرژیلوسنایجروکاندیداآلبیکنس اثر ضد میکروبی داشتند. عصاره هیدروالکلی دارای بیشترین اثر ضد میکروبی بود (Jalali, 2007). اثرات ضد میکروبی عصاره هیدروالکلیکالستیموس سیترینوس و آلبزیا لبکتوسط Seyydnejad و همکاران (2010) بررسی شد. در این مطالعه اثرات ضد میکروبی عصاره هیدروالکلی بر روی باکتری­های استرپتوکوکوس پیوژنز، باسیلوس سرئوس، باسیلوس آنتراسیس، سالمونلا تیفی، استرپتوکوکوس اپیدرمیس، لیستریا مونوسیتوژنز، پزدوموناس آئروژنز و اشریشیا کولای انجام شد. عصاره الستیموس سیترینوساثرات چشمگیری علیه اکثر باکتری­های فوق نشان داد که قابل مقایسه با آنتی­بیوتیک­ها می­باشد. عصاره هیدروالکلیآلبزیا لبک برخلاف عصاره قبلی اثرات چشمگیری از خود نشان نداد (et al., 2008 Parlatan). اثرات ضد میکروبی عصاره هیدروالکلی تعدادی از گیاهان دارویی علیه باکتری لیستریا مونوسیتوژنز توسطJalali  (2008) بررسی شد. در این مطالعه اثرات ضد باکتریایی عصاره هیدروالکلی 5 گیاه بومی و در دسترس ایران به نام­های آویشن، اکالیپتوس، بابونه، رزماری و مریم گلی به روی دو سروتیپ بیماری­زای 4a و  4bباکتری لیستریا مونوسیتوژنز بررسی گردید. در این مطالعه MIC و MBC به روش ماکرودایلوشن تعیین گردید. این مطالعه نشان داد که عصاره اکالیپتوس می­تواند به عنوان ترکیب ضد لیستریایی مطرح باشد و در غذا نیز می­توان از آن به عنوان ماده حفاظت­کننده استفاده نمود. در تحقیق از عصاره گیاه آویشن شیرازی
هیچ­گونه اثر ضد باکتریایی مشاهده نگردید (Jalali, 2007). Abu-Shanab و همکاران (2006) اثر ضد میکروبی عصاره خالواش را علیه استافیلوکوکوس­های مقاوم به متی­سیلین (MRSA) بررسی کردند و نشان دادند هم عصاره آبی و هم عصاره الکلی این گیاه روی این باکتری­ها موثر می­باشد و MIC عصاره الکلی این گیاه 125/3 میکروگرم در میلی لیتر تا 5/12 میکروگرم در میلی­لیتر به دست آمد (et al., 2006 Abu-Shanab). Nair و همکاران (2007) فعالیت ضد میکروبی عصاره­های آبی و الکلی چند گونه گیاهی از جمله منتا آرونی را بررسی کردند و نشان دادند که عصاره های الکلی از عصاره­های آبی قوی­تر است. همچنین در این مطالعه سالمونلا تیفی موریوم و پزدوموناس آئروجینوزا به این عصاره­ها مقاوم بودند. در حالی که باسیلوس سرئوس و پروتئوس میرابلیس بیشترین حساسیت را داشتند (Nakhaei et al., 2008). اثرات ضد باکتریایی و ضد قارچی
عصاره­های اتانولی 11 گونه گیاهی توسط Erturk (2006) بررسی شد. در این مطالعه 11 گونه گیاهی از مناطق مختلف ترکیه جمع­آوری شد و فعالیت ضد باکتریایی روی باکتری­های گرم مثبت و منفی بررسی شد. اثر ضد باکتریایی برخی از این گیاهان تأیید شد (Erturk, 2006). در خصوص اثرات بازدارندگی زعفران و ترکیبات آن تاکنون مطالعاتی انجام شده است، از جمله Vahidi و همکاران (2002) اثرات ضد میکروبی عصاره قسمتهای مختلف زعفران از جمله برگها، مادگی و کرولا را علیه باکتری های اشریشیا کولای، استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس، میکروکوکوس و قارچ­ها بررسی و اثرات ضد میکروبی آنها را گزارش نمودند. MIC  عصاره­های مورد نظر
اندازه­گیری شد. نتایج کسب شده نشان از فعالیت بالای عصاره اتیل استاتی استخراج شده از قسمت­های مختلف گیاه به جز برگ­ها علیه ارگانیسم­های فوق بود (Vahidi et al., 2002). در مطالعه­ای توسط  Razagi و همکاران اثرات ضد میکروبی کلاله زعفران به روی سه سویه میکروبی اشریشیا کولای، استافیلوکوکوس اورئوس و سودوموناس آئروژینوزا مورد بررسی قرار گرفت و نتایج حاصله نشان داد سافرانال موجود در زعفران باعث بازدارندگی رشد سویه­های اشریشا‌کولای و استافیلوکوکوس اورئوس شده است (Razagi, 2003). اثر سمیت سلولی عصاره تام زعفران برروی سلول­های کارسینومای کبد انسان توسط Tavakol و همکاران مورد بررسی قرار گرفت و اثر مهارکنندگی رشد سلول­های سرطانی به اثبات رسید Tavakol, 2003)). همچنین اثر ضد هلیکوباکتری زعفران هم توسط محققین گزارش گردیده است. در این مطالعه MIC عصاره متانولی اندازه­گیری شد. نتایج نشان داد که زعفران اثرات ضد هلیکو باکتریایی متوسطی دارد (Oussalah et  al., 2007). تاکنون مطالعه­ای روی اثرات ضد میکروبی گلبرگ زعفران صورت نگرفته و این مطالعه می­تواند از این نظر حائز اهمیت باشد. ولی در خصوص خواص آنتی­اکسیدانی گیاه زعفران مطالعاتی انجام شده است. Tajalli و همکاران (2009) اثرات آنتی­اکسیدانی عصاره متانولی گلبرگ زعفران را بررسی کردند. نتایج نشان داد درصد بازدارندگی عصاره گلبرگ با زیاد شدن میزان غلظت افزایش می­یابد. در مجموع نشان داده شد که گلبرگ زعفران یک منبع آنتی­اکسیدان طبیعی و سهل الوصول بوده که غلظت pmm300 عصاره آن بیشترین درصد بازدارندگی را دارد Tajalli, 2008)). بررسی اثر ضدتومور و سمیت سلولی کلاله و گلبرگ زعفران توسط Hoseinzade و همکاران (2005) نیز گزارش شد. بر اساس نتایج  به دست آمده از این تحقیق عصاره­های الکلی و گلبرگ زعفران سبب کاهش تعداد تومورهای ایجاد شده توسط اکروباکتریوم شدند و اثر ضد توموری با این روش نشان داده شد Hoseinzade, 2005). یکی از دلایل تفاوت در میزان MIC در مطالعات مختلف اختلاف ترکیب عصاره­ها می­باشد. ترکیبات عصاره­های حاصل از یک گونه گیاهی می­تواند بر اساس جغرافیای منطقه، فصل برداشت، سن گیاه، مرحله رشد و روش خشک کردن و استخراج متفاوت باشد. به طور کلی عصاره در گیاه در طی گل­دهی و یا بلافاصله پس از گلدهی دارای بیشترین فعالیت ضد میکروبی است. همچنین ترکیبات
عصاره­های بدست آمده از بخش­های مختلف یک گیاه خاص نیز فعالیت ضد میکروبی متفاوتی دارد. همچنین حساسیت باکتری­های مختلف نسبت به عصاره­های مختلف متفاوت می­باشد. Islam و همکاران (2008) نشان دادند که عصاره­های گیاهان علیه باکتری­های گرم مثبت بیشتر از باکتری­های گرم منفی مؤثر است (Islam et al., 2008). همچنین اختلاف در روش­های ارزیابی بررسی خواص ضد باکتریایی عصاره­ها می­تواند سبب نتایج متفاوت در میزانMIC  محاسبه شده در تحقیقات مختلف شود. به طوری­ که در مطالعه حاضر نتایج روش دیسک انتشاری با نتایج تعیین MIC  قابل مقایسه
نمی­باشد. روش دیسک انتشاری یک روش غربالگری تعیین حساسیت باکتری­ها نسبت به مواد بازدارنده
می­باشد و این روش یک روش کیفی مقدماتی است و نتایج دقیقی ندارد. این مطالعه نشان می­دهد که نتایج تعیین MIC به روش آگار دایلوشن بجز در مورد عصاره اتانولی با نتایج میکرو دایلوشن هم­خوانی دارد. روش آگار دایلوشن روش مناسبی در تست­های ضد میکروبی می­باشد که نتایج قابل اعتمادی را به همراه دارد اما به علت سختی روش، روشی معمول در آزمایشگاه­ها نمی­باشد و بیشتر روش براث دایلوشن مورد استفاده قرار می­گیرد. نتایج این مطالعه به طور کلی نشان­دهنده اثر ضد میکروبی عصاره آبی گلبرگ زعفران بر باکتری­های مورد نظر می­باشد و MIC عصاره 40 میلی­گرم در میلی­لیتر محاسبه گردید و به همین دلیل امکان استفاده از این عصاره در صنایع غذایی وجود دارد. همچنین به دلیل طعم و عطر مناسب گلبرگ امکان استفاده از غلظت­های بالاتر وجود دارد. همچنین از آنجایی که گلبرگ به عنوان یک ماده جانبی در تولید زعفران می­باشد که دور ریخته می­شود بنابراین عملی نمودن استفاده از این ماده در صنعت غذایی می­تواند راه­گشا باشد.


 

 

منابع

  • Abullaev, FI. (2002). Cancer chemopreventive and tumoricidal properties of saffron, 227(1): 20-25.
  • Abu-Shanab, B., Adwan, G., Jarrar, N., Abu-hijleh, A. and Adwan, K. (2006). Antibacterial activity of four plant extracts used in Palestine in Folkloric Medicine against Methicillin-Resistance Staphylococcus aureus. Turkish Journal of Biology, 30: 195-198.
  • Arques, J.L., Rodriquez, E., Gaya, P., Medina, M. and Nunez, M. (2005). Effect of combinations of high pressure treatment and bacteriocin producing lactic acid bacteria on the survival of Listeria monocytogenes in raw milk cheese. International Dairy Journal, 15: 893-900.  
  • Canillac, N. and Mourey, A. (2001). Antibacterial activity for the essential oil of picea excelsa on Listeria, Staphylococcus aureus and colifom bacteria. Food Microbiology, 18: 261-268.
  • Chi-Zhang, Y., Yam, K.L., Chikindas, M.L. (2004). Effective control of Listeria monocytogenes by combination of nisin formulated and slowly released into a broth system. International Journal of Food Microbiology, 90(1): 15-22.
  • Erturk, O. (2006). Antibacterial and antifungal activity of ethanolic extracts from eleven spice plants. Section Cellular and Molecular Biology, 61(3): 275-278.
  • Fisgin, N.T., Cayci, Y.T., Coban, A.Y., Ozatli, D., Tanyel, E., Durupinar, B. and Tulek, N. (2009). Antimicrobial activity of plant extracts Ankaferd Blood Stopper. Fitoterapia, 80: 48-50.
  • Hosein zade, H. (2005). Effect of anti-tumor cytotoxicity of saffron stigma and petal  discs  of  potato and brineshrimp. Herb Quarterly, 4(15): 59[In Farsi].
  • Islam, M.J., Barua, S., Das, S., Khan, M.S. and Ahmad, A. (2008). Antibacterial activity of some indigenous medicinal plants. Journal of Soil of Nature, 2(3):26-28.
  • Jalali, M. (2008). Antimicrobial effects of ethanol extracts of some medicinal plants against Listeriamonocytogenes. Journal of Shahrekord University of Medical Sciences, 8(3): 23-25​[In Farsi].
  • Jalali, M. (2007). Several different types of  fruits,  plant  extracts  microbial  Asrzd  review  Pycnocycla spinosa. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences, 17(59): 26-37[In Farsi].
  • Lee, S., Musa, N., Wendy, W., Musa, N. and song, C.T. (2007). Antimicrobial property of 12 spieces and methanol extract of Oramental sea anmon against Edwarsiella agent and other bacteria. Advanced in Biological Research, 1(5-6): 164-166.
  • Mirheydar, H. (1996). Herbal Education. Office of the Islamic culture. Volume 2, 2nd Edition[In Farsi].
  • Mortazavi, A. (2002). Food Microbiology. Mashhad Ferdowsi University Press, pp. 559-531[In Farsi].
  • Mortazavi, A. (2006). Modern Food Microbiology. Mashhad Ferdowsi University Press, pp. 285-479[In Farsi].
  • Nair, R. and Chanda, S.V. (2007). Antibacterial activities of some medicinal plants of the western region of India. Turkish Journal of Biology, 31: 231-236.
  • Nakhaei, M., Khajeh-Karamoddin, M. and Ramezani, M. (2008). Inhibition of Helicobacter pylori growth in vitro by saffron (Croccus sativus L). Iranian Journal of Basic Medical Sciences, 11(2): 91-96.
  • Oussalah, M., Caillet, S., Saucier, L. and Lacroix, M. (2007). Inhibitory effects of selected plant essential oils on the growth of four pathogenic bacteria: E.coli O157:H7, Salmonella typhimurium, Staphylococcus aureus and Listeria monocytogenes. Food Control, 18: 414-420.
  • Ozkan, G., Ozcan, M., Karahan, A.G. and Sagdic, O. (2003). Effect of some spice extracts on bacterial inhibition. Food Science and Technology International, 9(5): 353-358.
  • Parlatan, A., Saricoban, C. and Zcan, M.M. (2008). Chemical composition and antimicrobial activity of the extracts of Kefe cumin (Laser trilobum L) fruits from different regions: International Journal of Food Science and Nutrition, 84(1): 22-25.
  • Razaghi, R. (2003). Investigation of antibacterial compounds of saffron stigma. Third National Conference on Saffron, Iran[In Farsi].
  • Razavilar, V. (2002). Epidemiology of pathogenic microbes in food and food poisoning. Printing, Publishingand Printing Institute of Tehran University, pp. 154-1[In Farsi].
  • Report of Research Project Search and anthocyanins extracted from the petals of saffronand its stability in a model beverage. Iranian Research Organization for Science and Technology-Food Technology Research Institute of Iran[In Farsi].
  • Rios, J.L., Recio, M.C., Giner, R.M. and Manez, S. (1996). An update review of saffron and its active compounds. Phytotherapy Research, 10(3): 189-193.
  • Sengul, M., Yildiz, H., Gungor, N., Cetin, B., Eser, Z. and Ercisly, S. (2009). Total phenolic content, antioxidant and antimicrobial activities of some medicinal plants. Pakistanian Journal of Pharmacology, 22(1): 102-106.
  • Seyydnejad, S.M., Niknejad, M., Darabpoor, I. and Motamedi, H. (2010). Antibacterial Activity of Hydroalcoholic Extract of Callistemon citrinus and Albizia lebbeck. American Journal of Applied Sciences, 7(1): 13-16.
  • Sharifa, A.A., Neoh, Y.L., Iswadi, M.I., Khairul, O., Abdul Halim, M., Jamaludin, M., Mohamed Azman, A.B. and Hing, H.L. (2008). Effects of Methanol, Ethanol and Aqueous Extract of Plantago major on Gram Positive Bacteria. Gram Negative Bacteria and Yeast, 8: 42-44.
  • Sharon, B. (2001). Electroimmunoassay technology for foodborn pathogen detection. IVD Technology, 16: 13-34.
  • Singh, B., Bernadette, F.M. and Adams, M.R. (2001). Synergistic inhibition of Listeria monocytogenes by nisin and garlic exteract. Food Microbiology, 18: 133-139.
  • Skandamis, P., Tsingarida, E. and Nychas, G-J.E. (2002). The effect of organo essential oil on survival/death of salmonella thyphimurium in meat stored at 5º under aerobic, VP/MAP Conditions. Food Microbiology, 19(1): 97-103.
  • Tajalli, F. (2008). Two methods to determine antioxidant properties of saffron petals DPPH and linoleic acid model system. The National Congress of Food Science and Technology, Iran[In Farsi].
  • Takdani, A. (2001). Saffron and its medicinal properties. Third National Conference on Saffron, Iran [In Farsi].
  • Tavakol, A. (2003). Effect of human liver carcinoma cells on cellcytotoxicity saffron. Third National Conference on Saffron, Iran[In Farsi].
  • Tayel, A.A., EL-Tras, W.F. (2009). Possibility of fighting foodborne bacteria by Egyptian folk medicinal herbs and spices extracts. Journal of Egypt Public Health Association, 84(1-2): 21-32.
  • Vahidi, H., Kamalinejad, M. and Sedaghati, N. (2002). Antimicrobial Properties of Croccus sativus L. Iranian Journal of Pharmaceutical Research, 1: 33-35.
  • Vanne, L., Karwoski, M., Karppinen, S. and Sjoberg, A.M. (1996). HACCP-based food quality control and rapid detection methods for micro organisms. Food Control, 7(6): 263-276.
  • Vukovic, N., Sukdolak, S., Milosevic, T. and Solujic, S. (2007). Antimicrobial activities of essential oil and methanol extract of Teucrium montanum. eCAM, 4: 17-20.
  • Wuthrich, B., Schmid-Grendelmeyer, P. and Lunberg, M. (1997). Anaphylaxis to saffron Allergy, 52(4): 476-477.
  • Zahraei, T. (2009). Salmonella. Tehran University Press, pp. 26-37[In Farsi].
  • Zlem, B., Medine, G., Fikrettin, H., Hakan, Z., Hamdullah, K., Nevver, M., Kmens, S. and Lin, T. (2006).Biological activities of the essential oil and methanol extract of Achillea biebersteinii Afan. (Asteraceae). Turkish Journal of Biology, 30: 65-73.

 

  • Abullaev, FI. (2002). Cancer chemopreventive and tumoricidal properties of saffron, 227(1): 20-25.
  • Abu-Shanab, B., Adwan, G., Jarrar, N., Abu-hijleh, A. and Adwan, K. (2006). Antibacterial activity of four plant extracts used in Palestine in Folkloric Medicine against Methicillin-Resistance Staphylococcus aureus. Turkish Journal of Biology, 30: 195-198.
  • Arques, J.L., Rodriquez, E., Gaya, P., Medina, M. and Nunez, M. (2005). Effect of combinations of high pressure treatment and bacteriocin producing lactic acid bacteria on the survival of Listeria monocytogenes in raw milk cheese. International Dairy Journal, 15: 893-900.  
  • Canillac, N. and Mourey, A. (2001). Antibacterial activity for the essential oil of picea excelsa on Listeria, Staphylococcus aureus and colifom bacteria. Food Microbiology, 18: 261-268.
  • Chi-Zhang, Y., Yam, K.L., Chikindas, M.L. (2004). Effective control of Listeria monocytogenes by combination of nisin formulated and slowly released into a broth system. International Journal of Food Microbiology, 90(1): 15-22.
  • Erturk, O. (2006). Antibacterial and antifungal activity of ethanolic extracts from eleven spice plants. Section Cellular and Molecular Biology, 61(3): 275-278.
  • Fisgin, N.T., Cayci, Y.T., Coban, A.Y., Ozatli, D., Tanyel, E., Durupinar, B. and Tulek, N. (2009). Antimicrobial activity of plant extracts Ankaferd Blood Stopper. Fitoterapia, 80: 48-50.
  • Hosein zade, H. (2005). Effect of anti-tumor cytotoxicity of saffron stigma and petal  discs  of  potato and brineshrimp. Herb Quarterly, 4(15): 59[In Farsi].
  • Islam, M.J., Barua, S., Das, S., Khan, M.S. and Ahmad, A. (2008). Antibacterial activity of some indigenous medicinal plants. Journal of Soil of Nature, 2(3):26-28.
  • Jalali, M. (2008). Antimicrobial effects of ethanol extracts of some medicinal plants against Listeriamonocytogenes. Journal of Shahrekord University of Medical Sciences, 8(3): 23-25​[In Farsi].
  • Jalali, M. (2007). Several different types of  fruits,  plant  extracts  microbial  Asrzd  review  Pycnocycla spinosa. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences, 17(59): 26-37[In Farsi].
  • Lee, S., Musa, N., Wendy, W., Musa, N. and song, C.T. (2007). Antimicrobial property of 12 spieces and methanol extract of Oramental sea anmon against Edwarsiella agent and other bacteria. Advanced in Biological Research, 1(5-6): 164-166.
  • Mirheydar, H. (1996). Herbal Education. Office of the Islamic culture. Volume 2, 2nd Edition[In Farsi].
  • Mortazavi, A. (2002). Food Microbiology. Mashhad Ferdowsi University Press, pp. 559-531[In Farsi].
  • Mortazavi, A. (2006). Modern Food Microbiology. Mashhad Ferdowsi University Press, pp. 285-479[In Farsi].
  • Nair, R. and Chanda, S.V. (2007). Antibacterial activities of some medicinal plants of the western region of India. Turkish Journal of Biology, 31: 231-236.
  • Nakhaei, M., Khajeh-Karamoddin, M. and Ramezani, M. (2008). Inhibition of Helicobacter pylori growth in vitro by saffron (Croccus sativus L). Iranian Journal of Basic Medical Sciences, 11(2): 91-96.
  • Oussalah, M., Caillet, S., Saucier, L. and Lacroix, M. (2007). Inhibitory effects of selected plant essential oils on the growth of four pathogenic bacteria: E.coli O157:H7, Salmonella typhimurium, Staphylococcus aureus and Listeria monocytogenes. Food Control, 18: 414-420.
  • Ozkan, G., Ozcan, M., Karahan, A.G. and Sagdic, O. (2003). Effect of some spice extracts on bacterial inhibition. Food Science and Technology International, 9(5): 353-358.
  • Parlatan, A., Saricoban, C. and Zcan, M.M. (2008). Chemical composition and antimicrobial activity of the extracts of Kefe cumin (Laser trilobum L) fruits from different regions: International Journal of Food Science and Nutrition, 84(1): 22-25.
  • Razaghi, R. (2003). Investigation of antibacterial compounds of saffron stigma. Third National Conference on Saffron, Iran[In Farsi].
  • Razavilar, V. (2002). Epidemiology of pathogenic microbes in food and food poisoning. Printing, Publishingand Printing Institute of Tehran University, pp. 154-1[In Farsi].
  • Report of Research Project Search and anthocyanins extracted from the petals of saffronand its stability in a model beverage. Iranian Research Organization for Science and Technology-Food Technology Research Institute of Iran[In Farsi].
  • Rios, J.L., Recio, M.C., Giner, R.M. and Manez, S. (1996). An update review of saffron and its active compounds. Phytotherapy Research, 10(3): 189-193.
  • Sengul, M., Yildiz, H., Gungor, N., Cetin, B., Eser, Z. and Ercisly, S. (2009). Total phenolic content, antioxidant and antimicrobial activities of some medicinal plants. Pakistanian Journal of Pharmacology, 22(1): 102-106.
  • Seyydnejad, S.M., Niknejad, M., Darabpoor, I. and Motamedi, H. (2010). Antibacterial Activity of Hydroalcoholic Extract of Callistemon citrinus and Albizia lebbeck. American Journal of Applied Sciences, 7(1): 13-16.
  • Sharifa, A.A., Neoh, Y.L., Iswadi, M.I., Khairul, O., Abdul Halim, M., Jamaludin, M., Mohamed Azman, A.B. and Hing, H.L. (2008). Effects of Methanol, Ethanol and Aqueous Extract of Plantago major on Gram Positive Bacteria. Gram Negative Bacteria and Yeast, 8: 42-44.
  • Sharon, B. (2001). Electroimmunoassay technology for foodborn pathogen detection. IVD Technology, 16: 13-34.
  • Singh, B., Bernadette, F.M. and Adams, M.R. (2001). Synergistic inhibition of Listeria monocytogenes by nisin and garlic exteract. Food Microbiology, 18: 133-139.
  • Skandamis, P., Tsingarida, E. and Nychas, G-J.E. (2002). The effect of organo essential oil on survival/death of salmonella thyphimurium in meat stored at 5º under aerobic, VP/MAP Conditions. Food Microbiology, 19(1): 97-103.
  • Tajalli, F. (2008). Two methods to determine antioxidant properties of saffron petals DPPH and linoleic acid model system. The National Congress of Food Science and Technology, Iran[In Farsi].
  • Takdani, A. (2001). Saffron and its medicinal properties. Third National Conference on Saffron, Iran [In Farsi].
  • Tavakol, A. (2003). Effect of human liver carcinoma cells on cellcytotoxicity saffron. Third National Conference on Saffron, Iran[In Farsi].
  • Tayel, A.A., EL-Tras, W.F. (2009). Possibility of fighting foodborne bacteria by Egyptian folk medicinal herbs and spices extracts. Journal of Egypt Public Health Association, 84(1-2): 21-32.
  • Vahidi, H., Kamalinejad, M. and Sedaghati, N. (2002). Antimicrobial Properties of Croccus sativus L. Iranian Journal of Pharmaceutical Research, 1: 33-35.
  • Vanne, L., Karwoski, M., Karppinen, S. and Sjoberg, A.M. (1996). HACCP-based food quality control and rapid detection methods for micro organisms. Food Control, 7(6): 263-276.
  • Vukovic, N., Sukdolak, S., Milosevic, T. and Solujic, S. (2007). Antimicrobial activities of essential oil and methanol extract of Teucrium montanum. eCAM, 4: 17-20.
  • Wuthrich, B., Schmid-Grendelmeyer, P. and Lunberg, M. (1997). Anaphylaxis to saffron Allergy, 52(4): 476-477.
  • Zahraei, T. (2009). Salmonella. Tehran University Press, pp. 26-37[In Farsi].
  • Zlem, B., Medine, G., Fikrettin, H., Hakan, Z., Hamdullah, K., Nevver, M., Kmens, S. and Lin, T. (2006).Biological activities of the essential oil and methanol extract of Achillea biebersteinii Afan. (Asteraceae). Turkish Journal of Biology, 30: 65-73.