میزان آلودگی اکراتوکسین A در ‌ برنج‌های عرضه شده در اصفهان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرکرد، دانشکده دامپزشکی، دانشیار گروه بهداشت مواد غذایی، شهرکرد، ایران

2 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرکرد، دانشکده دامپزشکی، استادیار گروه علوم درمانگاهی، شهرکرد، ایران

3 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرکرد، دانش آموخته دانشکده دامپزشکی، شهرکرد، ایران.

چکیده

   اکراتوکسین A مایکوتوکسینی است که به علت اثرات نفروتوکسیک، ایمونوتوکسیک، موتاژنیک، تراتوژنیک و کارسینوژنیک خطر بالقوه­ی برای سلامت انسان محسوب می­شود. این مطالعه با هدف تعیین حضور و میزان اکراتوکسین A در برنج­های عرضه شده در اصفهان انجام شد. در این تحقیق 120 نمونه از 8 نوع برنج در اصفهاننمونه­گیری گردید و از نظر درصد و میزان آلودگی به اکراتوکسین A به روش الایزا مورد بررسی قرار گرفت. میانگین درصد بازیافت اکراتوکسین A در نمونه­های شاهد در غلظت 5 نانوگرم در گرم برنج 9/84  درصد و حد تشخیص اکراتوکسن A در این روش مطابق دستورالعمل شرکت سازنده کیت625/0 نانوگرم در گرم بود. نتایج این مطالعه نشان داد 8/20 درصد از برنج­ها آلوده به اکراتوکسن A بودند. محدوده غلظت اکراتوکسین A در
نمونه­های آلوده بین 07/1 تا 83/10 نانوگرم در هر گرم و میانگین میزان آلودگی 5/3 نانوگرم در هر گرم به دست آمد. از بین 120 نمونه بررسی شده، غلظت اکراتوکسین A در 3/3 درصد از نمونه­ها بیش از حداکثر مجاز تعیین شده توسط اتحادیه اروپا برای غلات (5 نانوگرم در گرم) بود. بر اساس نتایج به دست آمده، میزان تخمینی دریافت اکراتوکسینA در مصرف­کنندگان برنج­های آلوده 6/5 نانوگرم در گرم وزن بدن در هر روز می­باشد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Contamination rate of ochratoxin A in rice on Isfahan retail market

نویسندگان [English]

  • E Rahimi 1
  • A Shakerian 1
  • M Jafarian 2
  • M Kajbafi 3
1 Associate Professor of Food Hygiene Department, School of Veterinary Medicine, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran
2 Assistant Professor of Clinical Sciences Department, School of Veterinary Medicine, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran.
3 Graduated of Veterinary Medicine, School of Veterinary Medicine, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran.
چکیده [English]

   Ochratoxin A (OTA) is a mycotoxin that possess a risk to human health due to its nephrotoxic, immunotoxic, mutagenic, teratogenic and carcinogenic consequences. This study was undertaken to determine the presence and levels of OTA in different types of rice distributed in Isfahan.  For this, a total sample of 120 from 8 various types of rice was obtained from retail markets of Isfahan. Using ELISA method the samples were analyzed for the presence and contamination level of OTA. According to the kit manufacturer’s instruction, the recovery percentage of OTA in spiked rice samples at concentration of 5 ng/g was estimated at 84.9% and the detection limits for OTA was 0.625 ng/g. Analytical results showed a frequency of contamination of 20.8% of total rice samples. Levels of OTA in positive samples ranged from 1.07 to 10.83 ng/g and the average contamination level of samples was estimated at 3.5 ng/g. Among the samples, 3.3% were exceeded the permissible limits of 5 ng/g set by the European Regulations for OTA in cereals. According to the results, the daily intake of OTA via contaminated rice was estimated at 5.6 ng/kg bw/day. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ochratoxin A
  • Elisa
  • Rice
  • mycotoxins

میزان آلودگی اکراتوکسین A در ‌ برنج­های عرضه شده در اصفهان

 

ابراهیم رحیمی1*، محسن جعفریان2، امیر شاکریان1، محمد کجبافی3

 

1- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرکرد، دانشکده دامپزشکی، دانشیار گروه بهداشت مواد غذایی، شهرکرد، ایران.

2- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرکرد، دانشکده دامپزشکی، استادیار گروه علوم درمانگاهی، شهرکرد، ایران.

3- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرکرد، دانش آموخته دانشکده دامپزشکی، شهرکرد، ایران.

*نویسنده مسئول مکاتبات: ebrahimrahimi55@yahoo.com

(دریافت مقاله: 21/1/91پذیرش نهایی: 9/7/91)

 

چکیده

   اکراتوکسین A مایکوتوکسینی است که به علت اثرات نفروتوکسیک، ایمونوتوکسیک، موتاژنیک، تراتوژنیک و کارسینوژنیک خطر بالقوه­ی برای سلامت انسان محسوب می­شود. این مطالعه با هدف تعیین حضور و میزان اکراتوکسین A در برنج­های عرضه شده در اصفهان انجام شد. در این تحقیق 120 نمونه از 8 نوع برنج در اصفهاننمونه­گیری گردید و از نظر درصد و میزان آلودگی به اکراتوکسین A به روش الایزا مورد بررسی قرار گرفت. میانگین درصد بازیافت اکراتوکسین A در نمونه­های شاهد در غلظت 5 نانوگرم در گرم برنج 9/84  درصد و حد تشخیص اکراتوکسن A در این روش مطابق دستورالعمل شرکت سازنده کیت625/0 نانوگرم در گرم بود. نتایج این مطالعه نشان داد 8/20 درصد از برنج­ها آلوده به اکراتوکسن A بودند. محدوده غلظت اکراتوکسین A در
نمونه­های آلوده بین 07/1 تا 83/10 نانوگرم در هر گرم و میانگین میزان آلودگی 5/3 نانوگرم در هر گرم به دست آمد. از بین 120 نمونه بررسی شده، غلظت اکراتوکسین
A در 3/3 درصد از نمونه­ها بیش از حداکثر مجاز تعیین شده توسط اتحادیه اروپا برای غلات (5 نانوگرم در گرم) بود. بر اساس نتایج به دست آمده، میزان تخمینی دریافت اکراتوکسینA در مصرف­کنندگان برنج­های آلوده 6/5 نانوگرم در گرم وزن بدن در هر روز می­باشد.

 

واژه­های کلیدی:اکراتوکسین A، الایزا، برنج، توکسین­های قارچی

 

 

مقدمه

   اکراتوکسین A یک مایکوتوکسین ایزوکومارین کلرینه مشتق شده از فنیل آلانین است که توسط برخی از گونه­های پنسیلیوم وآسپرژیلوس توکسین­زا به دنبال رشد بر روی مواد غذایی و خوراک دام تولید می­شود (Reddy et al., 2007; Ringot et al., 2005; Juan et al., 2008; Rizzo et al., 2002; Hadian et al., 2009). اکراتوکسین A محدوده وسیعی از مواد غذایی مورد مصرف انسان شامل غلات، ادویه­ها، مغزها، میوه­های خشک، قهوه و آب انگور را آلوده می­کند(Juan et al., (2008; Jorgenson and Jacobsen, 2002 .

   بیماری­های کبدی، کلیوی، مختل کننده سیستم ایمنی و ناقص­الخلقه­زایی از عوارض عمده این توکسین قارچی در بین حیوانات است. علاوه بر آن اکراتوکسین A از طرف آژانس بین المللی تحقیقات سرطان (IARC, 1993) در گروه 2B عوامل سرطان­زا در انسان
 طبقه­بندی شده است و به عنوان عامل نفروپاتی اندمیک بالکان و سرطان بخش فوقانی مجاری کلیوی در انسان شناخته شده است (Monaci and Palmisano, 2004).

   غلات خصوصاً برنج و فرآورده­های بر پایه غلات مهمترین اقلام غذایی در انتقال اکراتوکسین A به انسان گزارش شده­اند چرا که این توکسین مقاومت بالایی در برابر فرآیندهای تولید مواد غذایی دارد و در حرارت پخت تنها درصد کمی از آن تخریب می­شود (Zinedine et al., 2007). در اتحادیه اروپا حداکثر حد مجاز میزان اکراتوکسین A در غلات، مواد غذایی بر پایه غلات و میوه­های خشک به ترتیب 5، 3 و10 نانوگرم در کیلوگرم و در مواد غذایی کودکان 5/0 نانوگرم در کیلوگرم تعیین شده است  (European Commission Regulation, 2006).

   برنج در بسیاری از کشورها خصوصاً کشورهای آسیایی از مهمترین گروه­های غذایی در الگوی مصرف مردم می­باشد به طوری که بیش از 16 درصد انرژی سرانه از برنج تأمین می­شود و بیش از 70 درصد غلات و فرآورده­های آن را در رژیم غذایی روزانه در بر
می­گیرد. مصرف سرانه برنج در ایران حدود 40 کیلوگرم گزارش شده است و ایران به عنوان چهاردهمین مصرف کننده بزرگ برنج در جهان محسوب می­شود (Hadian (et al., 2009. مطالعات فراوانی در سرتا سر جهان در خصوص ارزیابی آلودگی این غله پر مصرف به مایکوتوکسین­ها از جمله اکراتوکسین A انجام شده است و نتایج بسیار متغیری (کمتر از 5 نانوگرم در گرم تا حدود 200 نانوگرم در گرم) را نشان می دهد (Karin et al., 1998; Pena et al., 2005; Pfohl-Leszkowicz et al., 2007; Salem and Ahmad, 2010; Zaied et al., 2009).

   با توجه به مخاطرات بهداشتی ناشی از وجود اکراتوکسین A در رژیم غذایی مصرف­کنندگان، مطالعه حاضر با هدف تعیین وضعیت 8 نمونه از اقلام پر مصرف برنج توزیع شده در شهرستان اصفهان به اکراتوکسین  A با روش الایزای رقابتی انجام شد.

 

مواد و روش­ها

جمع­آوری نمونه­ها

   مطالعه حاضر از نوع (توصیفی- تحلیلی) بوده و جامعه آماری آن برنج­های عرضه شده در شهرستان اصفهان بود. در این مطالعه در مجموع 120 نمونه انواع برنج داخلی (45) و وارداتی (75) (جدول-1) به طور تصادفی ساده از سوپر مارکت­ها و خشکبار فروشی­های شهرستان اصفهان جمع­آوری و در شرایط مناسب در دمای 4 درجه سلسیوس به مجتمع آزمایشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد منتقل شدند و تا زمان انجام مطالعه در 18- درجه سلسیوس نگه­داری شدند.

آماده­سازی نمونه­ها

   مقدار 50 گرم از هر نمونه برنج آسیاب شد تا یک ترکیب کاملاً همگنی ایجاد شود. سپس پنج گرم از نمونه آسیاب شده داخل یک لوله ی آزمایش ریخته شد و ده میلی لیتر فسفریک اسید (مرک-المان) و20 میلی لیتر dichloromethane (CH2CL2) (مرک-آلمان) به آن اضافه شد. مخلوط حاصله به مدت پنج دقیقه با دور rpm 2000 سانتریفیوژ شد و لایه­ رویی (اسید فسفریک) برداشته شد. در ادامه سوسپانسیون حاصله از کاغذ صافی عبور داده شد و 12 میلی لیتر از مایع صافی شده به داخل یک لوله­ آزمایش منتقل و تحت جریان ملایم نیتروژن در 50 سلسیوس قرار گرفت تا تبخیر و خشک شود. 5/1 میلی لیتر بافر استخراج کننده و 2 میلی لیتر n-Hexane (مرک-آلمان) به لوله­ها اضافه و به مدت 5 دقیقه با دور xg 2000 سانتریفیوژ شد. لایه رویی (n-Hexan) برداشته شد و در پایان50 میکرولیتر از لایه زیری با 200 میکرولیتر بافر رقیق کننده رقیق شد.

سنجش میزان اکراتوکسین A

   سطح آلودگی نمونه­های آماده­سازی شده با استفاده از روش الایزا به کمک کیتRIDASCREEN  ساخت شرکت R-Biopharm آلمان و مطابق دستورالعمل شرکت سازنده کیت اندازه­گیری شد. به این منظور 50 میکرولیتر از محلول­های استاندارد و نمونه­های
آماده­سازی شده به کمک سمپلر به حفره­های میکروپلیت اضافه گردید (برای هر استاندارد و نمونه سرسمپلر جداگانه مورد استفاده قرار گرفت). 25 میکرو لیتر محلول کنژوگه (Ochratoxin-A-HRP) و 25 میکرو لیتر محلول آنتی بادی به حفره­های میکروپلیت اضافه گردید و سپس به مدت 1 ساعت به دور از نور و در درجه حرارت 25-20 درجه سلسیوس نگه­داری شد. سپس مایع موجود در میکروپلیت خارج و همه حفره­ها با 250 میکرولیتر بافر مخصوص شستشو، شسته شد (عمل شستشو دوبار تکرار گردید). سپس 100 میکرولیتر سوبسترا به هر حفره اضافه و میکروپلیت به مدت 30 دقیقه در حرارت 25-20 درجه سلسیوس در تاریکی گرم­خانه­گذاری شد. نهایتاً برای توقف واکنش از محلول قطع واکنش به مقدار 100 میکرولیتر به حفره­ها اضافه و میزان جذب هر نمونه با قرائت کننده الایزا (Stat Fax 2100, USA) در طول موج 450 نانومتر قرائت و اطلاعات مربوط به میزان جذب (OD) هر حفره به تفکیک ثبت شد. با کسر میزان جذب نمونه­ها و استانداردها بر میزان جذب استاندارد صفر، ضرب در 100، درصد جذب به دست آمد. بر اساس درصد جذب نمونه­های استاندارد و میزان اکراتوکسین A موجود در نمونه­­ها استاندارد منحنی کالیبراسیون رسم شد و به دنبال آن بر اساس درصد جذب هر نمونه و انطباق با منحنی کالیبراسیون میزان اکراتوکسین A  هر نمونه در مقیاس نانوگرم در گرم به دست آمد.

تجزیه و تحلیل آماری

   یافته­های به دست آمده از آزمایش و اطلاعات
جمع­آوری شده با نرم افزار SPSS ver. 18 و
آزمون­های تحلیل واریانس یک طرفه جهت مقایسه میزان اکراتوکسین در انواع نمونه­های برنج و درصد آلودگی در فصول مختلف و آزمون توکی با هدف بررسی اختلاف زوجی دو به دو گزینه­ها مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت.

 

یافته­ها

   در مجموع 120 نمونه انواع برنج داخلی و وارداتی توزیع شده در شهرستان اصفهان از نظر درصد و میزان سطح آلودگی به اکراتوکسین A مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد 25 نمونه از 120 نمونه (8/20 درصد) آزمایش شده به این توکسین قارچی آلوده بوده است. جدول-1، میزان درصد آلودگی، میانگین، میانه و انحراف معیار میزان اکراتوکسین  A انواع نمونه برنج­های بررسی شده را به اکراتوکسین A در بررسی حاضر به تفکیک نشان
می­دهد. از بین 8 رقم انواع برنج بررسی شده شامل 3 رقم برنج داخلی و 5 رقم برنج وارداتی در مجموع 6 رقم آلوده به اکراتوکسین A بود. تمام انواع نمونه
برنج­های داخلی بین 7/26 درصد تا 40 درصد آلودگی را نشان دادند در حالیکه درصد آلودگی در نمونه
برنج­های وارداتی بین صفر تا 20 درصد بود. در کل میانگین و انحراف معیار اکراتوکسین A در 25 نمونه آلوده به ترتیب 65/3 و84/2 نانوگرم در گرم بوده از بین تمام 120 نمونه برنج مورد مطالعه تنها 4 نمونه (3/3 درصد) حامل اکراتوکسین A با غلظتی بیش از 5 نانوگرم در گرم بود. میانگین غلظت آلودگی به اکراتوکسین A در برنج­های داخلی و خارجی آلوده به ترتیب 8/3 و2 نانوگرم در گرم و دامنه تغییرات به ترتیب 14/1 تا 83/10 و 86/1 تا 36/5 نانوگرم در گرم برآورد شد. میانگین غلظت اکراتوکسین A در کل 120 نمونه برنج آزمایش شده 74/0 نانوگرم در گرم بود.


 

جدول 1: میزان غلظت اکراتوکسین A (نانوگرم در گرم) در انواع برنج

انواع برنج*

تعداد نمونه

نمونه­های آلوده (درصد)

محدوده آلودگی نمونه­ها به اکراتوکسین A

انحراف معیار± میانگین

1>

2 -01/1

4-01/2

5-01/4

5<

A

15

(3/33) 5

10

2

2

1

0

a44/1± 43/2

B

15

(0/40) 6

9

2

1

0

3

a68/4± 37/6

C

15

(7/26) 4

11

1

3

0

0

a83/0± 06/2

D

15

(3/33) 5

10

1

3

1

0

a90/0± 2/5

E

15

(0/20) 3

12

1

1

0

1

a07/1± 87/2

F

15

(0/0) 0

15

0

0

0

0

b 0± 0

G

15

(0/0) 0

15

0

0

0

0

b 0± 0

H

15

(3/13) 2

13

1

1

0

0

a74/1± 7/3

مجموع

120

(8/20) 25

95

8

11

2

4

84/2± 56/3

*حروف A تا C انواع برنج­های داخلی و حروف D تا  H انواع برنج­های وارداتی را نشان می­دهد.

a، b: حروف متفاوت اختلاف آماری معنی­داری را نشان می­دهد (05/0 p <).

 

بحث و نتیجه­گیری

   نتایج بررسی حاضر نشان داد غلظت اکراتوکسینA  در بیش از 90 درصد نمونه­های برنج مورد بررسی، کمتر از حد مجاز تعیین شده در استاندارد ملی ایران و اتحادیه اروپا (5 نانوگرم در گرم) بوده است و تنها 4 نمونه غلظتی بیش از 5 نانوگرم در گرم اکراتوکسین A داشته است. درصد آلودگی و میزان این توکسین قارچی در بین برنج­های داخلی به ترتیب 3/33 و 8/3 نانوگرم در گرم و به طور معنی­داری بالاتر از میزان آلودگی در انواع برنج­های وارداتی بود (05/0 p <).

بررسی­هایی در خصوص تعیین وضعیت آلودگی برنج به اکراتوکسین A در سرتا سر جهان انجام شده است و نتایج بسیار متغییری را نشان می­دهد. درصد و میزان آلودگی به اکراتوکسین A در بررسی حاضر با بررسی قبلی در ایران از Hadian و همکاران (2009) در زمینه تعیین میزان اکراتوکسین A در برنج­های موجود در فروشگاه­های زنجیره­ای شهر تهران در سال 1386 با روشHPLC بر پایه ستون ایمونوافینیتی مشابه و حاکی از آن است که میزان اکراتوکسین A در 69 درصد انواع برنج داخلی و وارداتی بیش از حد تشخیص دستگاه (1/0 نانوگرم در گرم) بوده است. در این مطالعه غلظت اکراتوکسین A در انواع برنج 72/5 ± 37/1 و در محدوده 79/46-15/0 نانوگرم در گرم گزارش شده است و آلودگی در 3 درصد نمونه­ها بالاتر از حد مجاز استاندارد ایران بوده است. اگرچه میزان آلودگی به اکراتوکسین A را در نمونه برنج­های وارداتی بیشتر از آن در برنج­های داخلی بوده است. در مقابلFeizy  و همکاران (2011) وضعیت آلودگی 182 نمونه برنج عرضه شده در مشهد را به اکراتوکسین A،  6 درصد و میانگین آلودگی را 6/1 نانوگرم در گرم گزارش نموده است که در قیاس با مطالعه حاضر درصد آلودگی
پایین­تری را نشان  می­دهد.

   مطالعه­ای از Ghali و همکاران (2008) در تونس میزان آلودگی نمونه­های برنج را 40 درصد با محدوده آلودگی 8/0 تا 3/2 نانوگرم در گرم و میانگین 4/1 نانوگرم در گرم گزارش نموده­اند. Scudamore و همکاران (1999) از انگلستان درصد آلودگی و محدوده میزان اکراتوکسین A را در نمونه­های برنج در این کشور به ترتیب 5/7 درصد و 1 تا 19 نانوگرم در گرم بیان کردند. Baydar و همکاران (2005) از ترکیه در مطالعه­ با هدف بررسی اکراتوکسین A در برنج با روش الایزا میزان آلودگی را بین 27/0 تا 07/4 میکروگرم و به مراتب کمتر از نتایج مطالعه ما گزارش نموده­اند. مطالعه مشابهی در موراکو توسط Juan و همکاران (2008) درصد آلودگی 101 نمونه برنج جمع­آوری شده از 5 شهر موراکو به اکراتوکسین A 26 درصد و محدوده آلودگی 47- 08/0 نانوگرم در گرم نشان داده شده است، در همین مطالعه میانگین کل و میانگین نمونه­های آلوده به اکراتوکسین A به ترتیب 5/3 و 6/12 نانوگرم در گرم ذکر شده است. مطالعه ای از Aydin و همکاران (2011) از ترکیه حاکی از آن است که غلظت اکراتوکسین A در 30 درصد از 100 نمونه برنج عرضه شده در این کشور بیش از حداکثر مجاز استاندارد ترکیه (3 نانوگرم در گرم) بوده است. در همین راستا Gonzalez و همکاران (2006) از اسپانیا، Nguyen و همکاران (2007) از ویتنام، و Vega و همکاران (2009) از شیلی درصد آلودگی برنج را به اکراتوکسین A در این کشورها به ترتیب 9/7 درصد،  35 درصد و 42 درصد و میانگین غلظت اکراتوکسین A در این مطالعات از 75/0 تا 44 نانوگرم در گرم گزارش شده است. تفاوت­های نتایج  این مطالعه  با برخی از گزارشات موجود در زمینه درصد آلودگی و میزان اکراتوکسین A در برنج نشان می­دهد که می­توان به عوامل زیادی چون مناطق جغرافیایی مختلف (عوامل زیست محیطی)، روش­های متفاوت در برداشت، خشک کردن، نگه­داری و انبارداری برنج، نوع برنج، روش­های متفاوت در اندازه­گیری اکراتوکسین A (کرماتوکرافی لایه نازک، کروماتوگرافی با کارایی بالا، روش­های ایمنولوژیک) مرتبط دانست.

   میزان دریافت روزانه قابل تحمل مشروط (PTDI)  اکراتوکسین A بر اساس عوارض کلیوی در خوک توسط کمیته مشترک سازمان خوار و بار جهانی و سازمان بهداشت جهانی در خصوص افزودنی­های غذایی (JECFA) 100 نانوگرم در کیلوگرم وزن بدن و تقریباً 14 نانوگرم در کیلوگرم وزن بدن در روز تخمین زده شده است (JECFA, 2001). میانگین حضور اکراتوکسین A در کل نمونه­های برنج بررسی شده 74/0 نانوگرم در گرم بدست آمد لذا اگر میزان مصرف سرانه برنج در ایران 40 کیلوگرم (110 گرم در روز) در نظر گرفته شود، میزان دریافت اکراتوکسین A از طریق برنج بر پایه نتایج این مطالعه برای یک فرد بالغ (60 کیلوگرم)، 36/1 نانوگرم بر کیلوگرم وزن بدن می باشد که به مراتب کمتر از دریافت روزانه قابل تحمل مشروط است. به هر حال با توجه به اینکه برنج تنها منبع اکراتوکسین A نمی­باشد احتمال دریافت بیشتر این توکسین وجود دارد که در دراز مدت می تواند اثرات نامطلوبی را بر سلامت جامعه داشته باشد.

   برنج از اقلام پرمصرف در سبد خانوارهای ایرانی است و از آنجاییکه برنج­های تولیدی داخل یا وارداتی ممکن است تا قبل از ارائه به بازار مصرف، مدت زمان زیادی در انبارها نگه­داری شوند. لذا عدم رعایت شرایط مناسب نگه­داری ممکن است شرایط مناسبی برای رشد قارچ­ها فراهم نماید و به این ترتیب آلودگی قارچی و توکسین­هایی ناشی از آن به راحتی اتفاق خواهد افتاد. لذا لازم است روش­های مناسب کشاورزی، عملیات خوب تولید و سیستم نقاط کنترل بحرانی و آنالیز خطر (HACCP) در مراحل قبل و بعد از برداشت اجرا شود تا منجر به کاهش و حذف آلودگی به مایکوتوکسین­ها در برنج و فرآورده­های آن منجر شود و ماده غذایی سالم از این نظر به دست مصرف کننده برسد.

 

 

 

 منابع

  • Aydin, A., Aksu, H. and Gunsen, U. (2011). Mycotoxin levels and incidence of mould in Turkish rice. Environmental Monitoring and Assessment, 178: 271-280.
  • Baydar, T., Engin, A.B., Girgin, G., Aydin, S. and Sahin, G. (2005). Aflatoxin and ochratoxin in various types of commonly consumed retail ground samples in Ankara, Turkey. Annals of Agricultural and Environmental Medicine, 12: 193-197.
  • European Commission Regulation. (2006). Setting maximum levels for certain contaminants in foodstuffs. No. 1881/2006 of 19 December 2006. Official Journal of the European Union L364, 5-24.
  • Feizy, J., Beheshti, H.R.,  Fakoor Janati, S.S. and Khoshbakht Fahim, N. (2011). Survey of ochratoxin A in rice from Iran using affinity column cleanup and HPLC with fluorescence detection. Food Additives and Contaminants: Part B, 4: (1) 67-70.
  • IARC, International Agency for Research on Cancer. (1993). Some Naturally Occurring Substances: food items and constituents, heterocyclic aromatic amines and mycotoxins. Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, 56: 489-521.
  • Ghali, R., Hmaissia-khlifa, K., Ghorbel, H., Maaroufi, K. and Hedili, A. (2008). Incidence of aflatoxins, ochratoxin A and zearalenone in Tunisian foods. Food Control, 19: 921-924.
  • Gonzalez, L., Juan, C., Soriano, J.M., Moltó, J.C. and Mañes, J. (2006). Occurrence and daily intake of ochratoxin A of organic and non-organic rice and rice products. International Journal of Food Microbiology, 107: 223-227.

 

  • Hadian, Z., Yazdanpanah, H., Azizi, M.H., Seyedahmaian, F., Kooshki, M.R., Hosseini, M., Mortezaee, G.R., Shojaee, F. and khoshgozaran, S. (2009). Occurrence of ochratoxin A in rice sold in chain stores in Tehran. (2007). Iranian Journal of Nutrition Sciences and Food Technology, 4(2): 53-59.
  • JECFA, Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives. (2001). Safety evaluation of certain mycotoxins in food. Prepared by the 56th Meeting of the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives. WHO Food Additives Series No.47. Geneva.
  • Jorgensen, K. and Jacobsen, J.S. (2002). Occurrence of ochratoxin A in Danish wheat and rye, 1992-1999. Food Additives and Contaminants, 19: 1184-1189.
  • Juan, C., Moltó, J.C., Lino, C.M. and Mañes, J. (2008). Determination of ochratoxin A in organic and non-organic cereals and cereal products from Spain and Portugal. Food Chemistry, 107: 525-530.
  • Karin, A., Gunnar, J. and Karl, H. (1998). Ochratoxin A in rice cultivars after inoculation of Penicillium Verrucosum. Natural Toxins, 6: 73-84.
  • Monaci, L. and Palmisano, F.(2004). Determination of ochratoxin A in foods: State-of-the-art and analytical challenges. Analytical and Bioanalytical Chemistry, 378: 96-103.
  • Nguyen, M.T., Tozlovanu, M., Tran, T.L. and Pfohl-Leszkowicz, A. (2007). Occurrence of aflatoxin B1, citrinin and ochratoxin A in rice in five provinces of the central region of Vietnam. Food Chemistry, 105: 42-47.
  • Pena, A., Cerejo, F., Lino, C. and Silveira, I. (2005). Determination of ochratoxin A in Portuguese rice samples by high performance liquid chromatography with fluorescence detection. Analytical and Bioanalytical Chemistry, 382: 1288-1293.
  • Pfohl-Leszkowicz, A. and Manderville, R.A. (2007). Ochratoxin A: an overview on toxicity and carcinogenicity in animals and humans. Molecular Nutrition and Food Research, 51: 61-99.
  • Reddy, K.R.N., Reddy, C.S. and Muralidharan, K. (2007). Exploration of ochratoxin A contamination and its management in rice. American Journal of Plant Physiology, 2: 206-213.
  • Ringot, D., Lerzy, B., Bonhoure, J.P., Auclair, E., Oriol, E. and Larondelle, Y. (2005). Effect of temperature on in vitro ochratoxin A biosorption onto yeast cell derivatives. Process Biochemistry, 40: 3008-3016.
  • Rizzo, A., Eskola, M. and Atroshi, F. (2002). Ochratoxin A in cereals, foodstuffs and human plasma. European Journal of Plant Pathology, 108(7): 631-637.
  • Salem, N.M. and Ahmad, R. (2010). Mycotoxins in food from Jordan: Preliminary survey. Food Control, 21: 1099-1103.
  • Scudamore, KA., Patel, S. and Breeze, V. (1999). Surveillance of stored grain fromthe 1997 harvest in the United Kingdom for ochratoxin A. Food Additives Contaminants, 16: 281-290.
  • Vega, M., Muñoz, k., Sepúlveda, C., Aranda, M., Campos, V., Villegas, R. and Villarroel, O. (2009). Solid-phase extraction and HPLC determination of ochratoxin A in cereals products on Chilean market. Food Control, 20: 631-634.
  • Zaied, C., Abid, S., Zorgui, L., Bouaziz, C., Chouchane, S., Jomaa, M. and Bacha, H. (2009). Natural occurrence of ochratoxin A in Tunisian cereals. Food Control, 20: 218-222.
  • Zinedine, A., Soriano, J.M., Juan, C., Mojemmi, B., Molto, J.C., Bouklouze, A., Cherrah, Y., Idrissi, L., El Aouad, R. and Manes, J. (2007). Incidence of ochratoxin A in rice and dried fruits from Rabat and Sale area, Morocco. Food Additives and Contaminants, 24: 285-291.
  • Aydin, A., Aksu, H. and Gunsen, U. (2011). Mycotoxin levels and incidence of mould in Turkish rice. Environmental Monitoring and Assessment, 178: 271-280.
  • Baydar, T., Engin, A.B., Girgin, G., Aydin, S. and Sahin, G. (2005). Aflatoxin and ochratoxin in various types of commonly consumed retail ground samples in Ankara, Turkey. Annals of Agricultural and Environmental Medicine, 12: 193-197.
  • European Commission Regulation. (2006). Setting maximum levels for certain contaminants in foodstuffs. No. 1881/2006 of 19 December 2006. Official Journal of the European Union L364, 5-24.
  • Feizy, J., Beheshti, H.R.,  Fakoor Janati, S.S. and Khoshbakht Fahim, N. (2011). Survey of ochratoxin A in rice from Iran using affinity column cleanup and HPLC with fluorescence detection. Food Additives and Contaminants: Part B, 4: (1) 67-70.
  • IARC, International Agency for Research on Cancer. (1993). Some Naturally Occurring Substances: food items and constituents, heterocyclic aromatic amines and mycotoxins. Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, 56: 489-521.
  • Ghali, R., Hmaissia-khlifa, K., Ghorbel, H., Maaroufi, K. and Hedili, A. (2008). Incidence of aflatoxins, ochratoxin A and zearalenone in Tunisian foods. Food Control, 19: 921-924.
  • Gonzalez, L., Juan, C., Soriano, J.M., Moltó, J.C. and Mañes, J. (2006). Occurrence and daily intake of ochratoxin A of organic and non-organic rice and rice products. International Journal of Food Microbiology, 107: 223-227.
 

  • Hadian, Z., Yazdanpanah, H., Azizi, M.H., Seyedahmaian, F., Kooshki, M.R., Hosseini, M., Mortezaee, G.R., Shojaee, F. and khoshgozaran, S. (2009). Occurrence of ochratoxin A in rice sold in chain stores in Tehran. (2007). Iranian Journal of Nutrition Sciences and Food Technology, 4(2): 53-59.
  • JECFA, Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives. (2001). Safety evaluation of certain mycotoxins in food. Prepared by the 56th Meeting of the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives. WHO Food Additives Series No.47. Geneva.
  • Jorgensen, K. and Jacobsen, J.S. (2002). Occurrence of ochratoxin A in Danish wheat and rye, 1992-1999. Food Additives and Contaminants, 19: 1184-1189.
  • Juan, C., Moltó, J.C., Lino, C.M. and Mañes, J. (2008). Determination of ochratoxin A in organic and non-organic cereals and cereal products from Spain and Portugal. Food Chemistry, 107: 525-530.
  • Karin, A., Gunnar, J. and Karl, H. (1998). Ochratoxin A in rice cultivars after inoculation of Penicillium Verrucosum. Natural Toxins, 6: 73-84.
  • Monaci, L. and Palmisano, F.(2004). Determination of ochratoxin A in foods: State-of-the-art and analytical challenges. Analytical and Bioanalytical Chemistry, 378: 96-103.
  • Nguyen, M.T., Tozlovanu, M., Tran, T.L. and Pfohl-Leszkowicz, A. (2007). Occurrence of aflatoxin B1, citrinin and ochratoxin A in rice in five provinces of the central region of Vietnam. Food Chemistry, 105: 42-47.
  • Pena, A., Cerejo, F., Lino, C. and Silveira, I. (2005). Determination of ochratoxin A in Portuguese rice samples by high performance liquid chromatography with fluorescence detection. Analytical and Bioanalytical Chemistry, 382: 1288-1293.
  • Pfohl-Leszkowicz, A. and Manderville, R.A. (2007). Ochratoxin A: an overview on toxicity and carcinogenicity in animals and humans. Molecular Nutrition and Food Research, 51: 61-99.
  • Reddy, K.R.N., Reddy, C.S. and Muralidharan, K. (2007). Exploration of ochratoxin A contamination and its management in rice. American Journal of Plant Physiology, 2: 206-213.
  • Ringot, D., Lerzy, B., Bonhoure, J.P., Auclair, E., Oriol, E. and Larondelle, Y. (2005). Effect of temperature on in vitro ochratoxin A biosorption onto yeast cell derivatives. Process Biochemistry, 40: 3008-3016.
  • Rizzo, A., Eskola, M. and Atroshi, F. (2002). Ochratoxin A in cereals, foodstuffs and human plasma. European Journal of Plant Pathology, 108(7): 631-637.
  • Salem, N.M. and Ahmad, R. (2010). Mycotoxins in food from Jordan: Preliminary survey. Food Control, 21: 1099-1103.
  • Scudamore, KA., Patel, S. and Breeze, V. (1999). Surveillance of stored grain fromthe 1997 harvest in the United Kingdom for ochratoxin A. Food Additives Contaminants, 16: 281-290.
  • Vega, M., Muñoz, k., Sepúlveda, C., Aranda, M., Campos, V., Villegas, R. and Villarroel, O. (2009). Solid-phase extraction and HPLC determination of ochratoxin A in cereals products on Chilean market. Food Control, 20: 631-634.
  • Zaied, C., Abid, S., Zorgui, L., Bouaziz, C., Chouchane, S., Jomaa, M. and Bacha, H. (2009). Natural occurrence of ochratoxin A in Tunisian cereals. Food Control, 20: 218-222.
  • Zinedine, A., Soriano, J.M., Juan, C., Mojemmi, B., Molto, J.C., Bouklouze, A., Cherrah, Y., Idrissi, L., El Aouad, R. and Manes, J. (2007). Incidence of ochratoxin A in rice and dried fruits from Rabat and Sale area, Morocco. Food Additives and Contaminants, 24: 285-291.